RIHA - Rihalı çiftçiler, geçen yıl dönümünü 110 bin TL’ye sattıkları sarımsağı bu yıl 10 ile 50 bin TL aralığında sattı. Aracılardan dert yakınan çiftçiler, fiyat kontrolünün yapılmasını talep etti. 

 

Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) verilerine göre yıllar içinde değişkenlik göstermekle birlikte her yıl ortalama bin 500 ile 3 bin dekar alanda sarımsak ekiliyor. Yine TUİK verilerine göre, Riha tek başına Türkiye’nin yeşil sarımsak üretiminin yüzde 10’unu karşılıyor. Kentte en çok, “Beyaz altın” olarak adlandırılan ve Çin kökenli olan Araban cinsi sarımsak ekiliyor. Yine kısmi olarak Güneydoğu Aksarımsağı da ekilen türlerden. Kente ekilen sarımsaklar genelde dönüm başı hesaplanarak satılırken, geçen yıl dönüm fiyatı 100 ile 250 bin TL’yi buldu. Bu yıl sarımsakta hayal kırıklığına uğrayan çiftçiler, dönümünü 90 bin TL’den sattı. 

 

 

Riha’nın Bêrecûk (Birecik) ilçesinde Fırat Nehri'nin kenarında bulunan Xerabeskan Mahallesi’nde sarımsak ekimi yapan çiftçiler fiyatlardan ve aracılardan dertli.

 

İsmail Karayazgan (49), bu yıl zarar ettiklerini belirterek, yıl içinde isot (biber) ve sarımsak ekerek geçimlerini sağladıklarını söyledi. 

 

Karayazgan, bu yıl 20 dönüm sarımsak ektiğini ifade ederek, her yıl Temmuz ayından itibaren sarımsak ekimi için hazırlıklara başladıklarını ifade eden Karayazgan, Ekim-Kasım aylarında sarımsak tohumunu toprakla buluşturduklarını dile getirdi. Temmuz ayında tarlasını sürmeye başladığını kaydeden Karayazgan, “Tarlayı sürdüğümüz zaman dönüm başına ortalama 2 litre mazot harcıyoruz. Ardından 9’lu dediğimiz bir sürüm yapıyoruz. Bununla toprağı düzleştiriyoruz. 20 dönüm için yaklaşık 4 bin TL maliyet oluşuyor. 6-7 bin TL de traktör kiralama ücreti oluyor. Sürüm işlemleri bittiği zaman taban gübresi atıyoruz. Dönüm başına 20-30 kilogram atıyoruz. Bugün bir çuval gübrenin fiyatı 3 bin ile 3 bin 500 TL arasında. Daha sonra sarımsak ekimine başlıyoruz. Daha önceleri elle ekim yapıyorduk fakat makinalar ilerleyince şimdi mikser denilen bir makinayla ekiyoruz. Bunun içinde dönüm başına bin TL veriyoruz. Sulamamızı da fıskiye yöntemiyle yapıyoruz. Bunun için de elektrik maliyeti çıkıyor. Girdi kalemleri çoktur. Sarımsak tarlasının dönüm başına ortalama 40 bin TL maliyeti oluyor” dedi. 

 

‘GEÇEN YIL 110 BİN TL, BU YIL 10 BİN TL’

 

Sarımsak ürününün olgunlaşma sürecinin uzun olduğunu anlatan Karayazgan, sarımsakları yeşil ve kuru sarımsak diye iki şekilde topladıklarını kaydetti. Yeşil sarımsağın kilosunun 15 ile 30 TL arasında sattıklarını aktaran Karayazgan, kuru sarımsağı ise kilosunu 20 ile 35 TL arasında sattıklarını ifade etti. 

 

Dönüm başına 4 tona kadar hasat alabildiklerini belirten Karayazgan, “Burada genelde dönüm olarak satıyoruz. Geçen sene burada bir dönüm sarımsağı 110 bin TL’ye kadar sattık. Bu yıl ise 10’dan başladı 45-50 bin TL arasında satıldı. Fiyat arasında bu kadar dalgalanma yaşandı. Bunun için insanlar hep zarar ediyor. Devlet, sarımsak için destekleme vermiyor. Bunun yanında en çok yaşadığımız sorun fiyat denetimsizliğidir. Üretici ile tüketici arasındaki fiyatta uçurum var” diye konuştu. 

 

‘ARACILAR KONTROL ALTINA ALINSIN’

 

Aynı mahallede sarımsak üretimi yapan başka bir çiftçi Ahmet Savaş (50) da, bu yıl hayal kırıklığına uğradıklarını dile getirerek, “Bu yıl sarımsak para etmedi. Bütün çiftçiler zarar etti. Bu yıl masrafını çıkarsa yeter. Yapacağımız başka iş olmadığı için seneye yine ekeceğiz. Şimdi tohumumuzu topluyoruz. 7-8’inci ayda yine hazırlıklarımıza başlayacağız. Bizim talebimiz fiyatın takip edilmesidir. Tarladan ucuz çıkıyor ama tüketiciye çok pahalı bir şekilde ulaşıyor. Aradaki bütün ücret aracıya gidiyor. Eğer bunun fiyat takibi yapılsa ve sağlıklı bir denge kurulsa ne çiftçi zarar edecek ne de tüketici” diye belirti. 

 

GÜNEŞ ALTINDA TÜM GÜN ÇALIŞMANIN ÜCRETİ 900 TL

 

Sarımsak tarlasında çalışmak için işçi toplayan ve “çavuş” olarak adlandırılan Mahmut Berkele (55) de yaşadıkları zorlukları anlattı. Aslen Kobanêli olan ve 14 yıl önce Riha’ya geldiğini söyleyen Berkele, “Bir yıl boş kaldıktan sonra çavuşluğa başladım. Yıl içinde dönemsel olarak isot, fıstık, sarımsak gibi işlerde çalışıyoruz. İşçi yevmiyesi aracı dahil bin 200 TL’dir. 200 TL’si aracıya, 100 TL’si çavuşa, 900 TL’si de işçiye veriliyor. Yıl boyu burada iş çıkıyor. Bir ürün bitiyor başka bir ürünün çalışması başlıyor” şeklinde konuştu. 

 

‘ŞARTLAR ZOR AMA ÇALIŞMAYA MECBURUZ’

 

Çocuk yaşına rağmen sarımsak tarlasında çalışan Kobanêli R.Ş. (15), güneş altında çalışmanın zorluklarını anlattı. Sabah saat 05.30’da uyandıklarını ve 06.30’da evden çıktıklarını söyleyen Ş., “Tarlaya geldiğimizde herkes kendisi için belirlenen alanda çalışmaya başlıyor. Saat 09.00’da kahvaltı için yarım saat mola veriyoruz. Daha sonra yine çalışmaya başlıyoruz. Saat 13.00’te öğle yemeği molası veriyoruz. Bir saat kadar dinlendikten sonra ikindi vakti yine 15 dakika çay molası veriyoruz. Saat 16.00’da da paydos verip evimize gidiyoruz. Eve gidince yemeğimizi yiyip tekrar yatıyoruz. Günümüz böyle tekrar ediyor. Gün içinde güneş altında kaldığımız için zorlanıyoruz ama çalışmaya mecburuz” ifadelerini kullandı. 

 

MA / Ömer Akın