STENBOL– Endama OHD'ê Berîvan Bekçiyê diyar kir ku binpêkirinên li girtîgehan tevî pêvajoya berdewam jî didomin û got: "Berdewamiya binpêkirinên mafên mirovan ne tenê li ser girtiyan, di heman demê de li ser tevahiya civakê û hêviya aştiyê bandoreke neyînî dike."

 

Komeleya Hiqûqnasên Ji Bo Azadiyê (OHD) di 13'ê Çileyê de rapora xwe ya Tîrmeh-Kanûna 2025'an a li ser binpêkirinên mafên mirovan li girtîgehên Herêma Marmarayê weşand. Di raporê de tê gotin ku girtî bi pirsgirêkên germkirinê, qedexekirina çalakiyan re rû bi rû dimînin, di hucreyên yekkesî de tên girtin, berdana wan tê astengkirin, xwegihandina wan a pirtûkan û weşanên Kurdî tê astengkirin û lêgerîna tazî berdewam dike. Di raporê de tê destnîşankirin ku Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk bandorek li ser kêmkirina pêkanînên zextê li girtîgehan nekiriye. Her wiha di raporê de wiha tê gotin: "Tevî ku pêvajoyek ji salekê zêdetir e tê meşandin jî, mixabin, binpêkirinên mafên mirovan ên berdewam li girtîgehan kêm nebûne. Lê dîsa jî girtîgeh qadên herî berbiçav û sembolîk in ji bo rûbirûbûna bi siberojê re. Ji ber vê yekê, berdewamiya binpêkirinên mafên mirovan ne tenê li ser girtiyan, di heman demê de li ser tevahiya civakê û hêviya aştiyê jî bandoreke neyînî dike."

 

Endama OHD'ê Berîvan Bekçiyê, der barê raporê de agahî dan. Berîvan Bekçiyê diyar kir ku bi vê raporê ku 18 girtîgehan vedihewîne, ew armanc dikin ku raya giştî li dijî zext û binpêkirinan hişyar bikin. Berîvan Bekçiyê diyar kir ku ew her meh serdana girtîgehên Herêma Marmarayê dikin û got: "Em li gorî agahiyên ku ji hêla girtiyan ve hatine dayîn çavdêriyan dikin. Mixabin, Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a li Tirkiyeyê pêş dikeve bandor li girtîgehan nekiriye. Binpêkirinên mafên mirovan ên li girtîgehan zêde dibin. Astengiyên li ber berdanan, rêgirtina li ber dermankirinê û berdana girtiyên nexweş berdewam dikin. Qedexeya xwegihandina kovaran ji bo girtiyan û qedexekirina weşanên Kurdî û muxalif li girtîgehan berdewam dike. Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk, xwe li girtîgehan nedaye der."

 

GIRTÎ BI GELEK BINPÊKIRINAN RE RÛ BI RÛ NE

 

Berîvan Bekçiyê diyar kir ku berdanên ji girtîgehan hîn jî bi awayekî sîstematîk tên astengkirin, veguhestinên nexweşxaneyan nayên kirin an jî demeke dirêj digirin û destûr nayê dayîn ku dezgehên çapemeniyê yên Kurdî û yên muxalif bikevin girtîgehan. Berîvan Bekçiyê got: "Pêvajoya nû bandoreke li ser girtîgehan nekiriye. Hêviya me ew bû ku rêziknameyên ku bi pêvajoyê re hatine çêkirin, di çarçoveya rêgeza wekheviyê de li girtîgehan jî werin nîşandan. Lêbelê, birina nexweşxaneyan a girtiyan bi kelepçeyan berdewam dike. Girtî bi rewşên ku rûmeta mirovan binpê dikin re rû bi rû dimînin. Yek ji van lêgerîna tazî ye. Dema ku girtiyên nexweş lêgerîna tazî red dikin, ew pirî caran nayên veguhestin bo nexweşxaneyan. Di vî warî de, xwegihandina mafên tenduristiyê tê astengkirin. Her çend rewşa lêgerîna tazî bi awayekî were çareserkirin jî, lê di rastiyê de nayê çareserkirin; lê li wir jî, girtiyên ku tên şandin bo nexweşxaneyê, neçar dimînin ku bi awayekî kelepçekirî muayeneyan bikin, çi li ser bingeha daxuyaniya bijîşk an jî di bin zexta cendirmeyan de. Bi kurtasî, girtî nikarin bigihîjin dermankirinê. Hat ragihandin ku li hin girtîgehan, derman ji girtiyan re tê dayîn bêyî ku wan bibin nexweşxaneyê. Mînak, li gorî gotinên girtiyên li Girtîgeha Çorlûyê, hat hînbûn ku dermanên ku bi rêkûpêk tên bikaranîn berî ku girtî bibin girtîgehê dest pê kirine. Wekî ku ji me re hatiye ragihandin, bêyî ku bi bijîşk re şêwir bikin, dermanên girtî berdewam kirine an jî dest pê kirine. Ev yek pêkanînên keyfî û nemirovane yên girtîgehan nîşan didin."

 

'DIVÊ LIJNEYÊN ÇAVDÊRIYÊ BÊN GIRTIN'

 

Berîvan Bekçiyê destnîşan kir ku Lijneyên Îdarî û Çavdêriyê jî rê li ber berdana gelek girtiyan girtine û got: "Di van lijneyan de, rayedarên ku di jiyana wan a rojane de rasterast bi girtiyan re têkilî datînin û dibe ku bi wan re nîqaş bikin, di berdana girtiyan de xwedî gotin in. Biryar bi piranî ji bo rêgirtina li berdana girtiyan tên dayîn. Em dikarin bibêjin ku ev lijne, ji ber ku têgihîştina wan a qanûnî tune ye û nikarin bi awayekî bêalî werin nirxandin, rasterast mafên kesane û azadiyê yên girtiyan binpê dikin. Ji aliyekî din ve, me hêvî dikir ku ev rewş bi pakêtên nû yên reforma cezayî biguhere; lê ev yek çênebû. Em ne tenê başkirina Lijneyên Îdarî û Çavdêriyê, lê girtina wan a bi tevahî dixwazin. Ji ber ku em dikarin bibêjin ku ew rasterast mafên azadiya takekesî binpê dike û biryarên ku tên dayîn li dijî rûmeta mirovan e. Berdana girtiyên nexweş jî tê nirxandin, li ser bingeha îdiaya ku 'kes ne amade ye ku ji nû ve tevlî civakê bibe', an jî bi nêzîkatiyeke ewlehî-navendî tevdigere. Di raporên ku ji hêla Saziya Tiba Edlî (ATK) ve tên amadekirin de, gelek jê raporên 'ew dikarin di girtîgehê de bimînin' bi xwe ne. Lêbelê, gelek girtiyên nexweş nikarin jiyana xwe bidomînin. Fatma Tokmak û Jiyan Erdinç hin ji van girtiyên nexweş in." 

 

BANGAWAZÎ

 

Berîvan Bekçiyê diyar kir ku çareseriya van pirsgirêkan bi avakirina pergaleke înfazê ya wekhev dest pê dike û got: "Divê îmkana çavdêriya serbixwe ya girtîgehan ji hêla rêxistinên serbixwe ve were peydakirin. Divê Lijneyên Îdarî û Çavdêriyê werin girtin, divê dawî li pêkanînên keyfî were anîn û divê mekanîzmayên çavdêriya wan werin afirandin. Wekî OHD, em ê her gav beşdarî tespîtkirina binpêkirinên mafên mirovan ên li girtîgehan û eşkerekirina wan ji raya giştî re bibin û em ê xebata xwe bidomînin. Em bang li hemû raya giştî, rêxistinên civaka sivîl ên ku di vî warî de dixebitin, rêxistinên mafên mirovan û baroyan dikin ku ji bo tespîtkirin û pêşîgirtina li binpêkirinên li girtîgehan bixebitin."

 

MA / Omer Îbrahîmoglû