Îsal, Newroz li herî kêm 53 deverên Tirkiye û Kurdistanê bi dirûşmeyên "Newroza Azadî û Yekîtiya Demokratîk" û "Newroz a Azadî û Demokrasiyê" tê pîrozkirin. Yek ji navendên pîrozbahiyê navçeya Nisêbînê ya Mêrdînê ye ku ji komkujiyên sala 1992'yan vir ve bênavber pîrozbahiyên girseyî lê tên lidarxistin. Di 21'ê Adara 1992'yan de, li ser banga Tevgera Azadiya Kurd, cara yekem li gelek bajar û navçeyan Cejna Newrozê bi girseyî hat pîrozkirin. Lê leşker û polîsan êrişî pîrozbahiyên Cejna Newrozê li navenda bajarê Şirnex, navçeyên Cizre, Hezex û navçeya Kerboran a Mêrdînê kirin ku bi hezaran kes bi girseyî beşdar bûn. Di encama êrişê de, li Kerboranê bi dehan kes hatin kuştin, di nav wan de Abdurrahim Çîçek jî hebû; li navenda bajarê Şirnexê, di nav wan de Hatice Katar a 5 salî, Mehdi Güngen a 9 salî, Nebahat Kakuç a 65 salî, Zeynep Uysal, Ramazan Bayer ê 70 salî û Halil Babek; û li gorî çavkaniyên fermî li Cîzîrê 57 kes hatine kuştin, lê li gorî şahidan, hejmar nêzîkî 100 kesî ye.

 

Axaftina Serokwezîrê wê demê Suleyman Demîrel û Wezîrê Karên Navxweyî Îsmet Sezgîn ku derketin pêşberî kamerayan û spasiya xelkê Nisêbînê ji bo nebûna tundûtûjiyê kirin, xelkê Nisêbînê hêrs kir. Ji bo protestokirina komkujiyan, di 22'yê Adarê de bi hezaran kes li Nisêbînê daketin kolanan û careke din agirê Newrozê vêxistin. Bi hezaran kes li ser "Pira Şehîdan" a li ser Çemê Çagê kom bûn û di bin dorpêçê de çalakiya rûniştinê li dar xistin, ji aliyê leşker û polîsan ve rastî êrişê hatin. Li gorî hejmarên fermî, 16 kes hatin kuştin, lê şahid dibêjin ku hejmar 21 e û zêdetirî 100 kes jî birîndar bûne.

 

Şahidê "Newroza Serhildanê" Cemal Uçar û Abdul Kerim Alkan, tiştên wê demê qewimîn ji Ajansa Mezopotamyayê (MA) re nirxandin.

 

‘KOMKUJIYEKE MEZIN

 

Cemal Uçar diyar kir ku di 22'yê Adara 1992'yan de, gelê Nisêbînê ji bo protestokirina êrişên li Şirnex, Cîzîr û Kerboranê û ji bo careke din pîrozkirina Cejna Newrozê daketin kolanan. Ûçar got: "Wê rojê, li Nisêbînê ji aliyê dewletê ve komkujiyeke mezin pêk hat. Wê rojê, bê sedem êrişî mirovên bêçek, bê dar û bê kevir kirin. Ruhê berxwedanê yê gelê Nisêbînê ji sala 1992'yan heta roja îro berdewam kiriye. Çawa ku Nisêbîn di sala 1992'yan de li kêleka şehîdên xwe, doza xwe û rûmeta xwe sekinî, îro jî heman îrade heye."

 

‘DIVÊ YEKITIYA KURDAN BÊ QÎRKIRIN'

 

Uçar diyar kir ku Newroz cejneke gelê Kurd e û got: "Ne hewce ye ku kes bang li gel bike ku li Nisêbînê Newrozê pîroz bikin. Kesên ku di sala 1992'yan de tevî komkujiyê beşdarî Newrozê bûn, îro jî bi coşeke mezintir beşdar dibin. Lêbelê, tiştê ku Newroza îsal ji yên berê cuda dike, bidestxistina yekîtiya Kurdan e. Li Bakur, Başûr, Rojava û Rojhilat, her herêmek xwedî partiya xwe ya siyasî bû. Lê îro partî ji holê tên rakirin û li ser yekîtî û yekparçeyiya Kurdan nîqaş tê kirin. Yekîtî bi êrişên li ser Rojavayê dest pê kir. Di vê Newrozê de, divê yekîtiya her çar perçeyên Kurdistanê were îlankirin û daxwazkirin."

 

‘NEHIŞTIN EM BIRÎNDARAN BIBIN NEXWEŞXANEYÊ'

 

Abdulkerîm Alkan jî bi bîr xist ku bi hezaran kesan di 21'ê Adara 1992'yan de li navçeyê bi hev re Cejna Serhildanê pîroz kirine û got: "Piştî daxuyaniyên Îsmet Sezgîn, gel biryar da ku dîsa Cejna Serhildanê pîroz bike." Alkan bûyerên 22'yê Adara 1992'yan wiha vegot: "Dema ku girse Cejna Serhildanê pîroz dikir, ew ji aliyê leşker û polîsan ve hat dorpêçkirin. Girseyê li ser pirê çalakiya rûniştinê li dar xist. Dema ku girseyê dest bi çalakiya rûniştinê kir, êrişî wê kirin. Wê demê, min bihîst ku yek ji cîranên min birîndar e û min dest bi lêgerîna wî kir. Min cîranê xwe yê birîndar dît, lê wê demê telefon tune bûn, ragihandin dijwar bû. Em nekarîn xwe bigihînin kesî da ku birîndaran bibin nexweşxaneyê. Her çend me xwe gihandiba hin kesan jî, destûr nehat dayîn ku ew werin. Di dawiyê de, hevalekî min bi mînîbusa xwe hat û me cîranê xwe yê birîndar û çend birîndarên din birin nexweşxaneyê. Di rê de ber bi nexweşxaneyê ve, polîsan em rawestandin. Destûr nedan ku em birîndaran bibin nexweşxaneyê. Piştre me biryar da ku em biçin nexweşxaneya li navenda Mêrdînê. Dema ku em gihîştin nexweşxaneyê, hemû ode tijî birîndar bûn. Ji nexweşxaneyê qîrîn dihatin. Tevî hejmareke mezin a birîndaran jî, bijîşk tu mudaxile nekirin. Piştî nerazîbûnên me, tenduristkaran mudaxile kirin.”

 

Alkan diyar kir ku têkoşîna ku 34 sal berê hatiye dayîn, kiriye ku bi mîlyonan kes îro bi hev re Cejna Newrozê pîroz bikin û got: "Berê, ew bi berdewamî me neçar dikirin ku em bi Tirkî biaxivin, lê niha ew qebûl kirine, her çend bi rêjeyeke kêmtir be jî. Berê ji ber axaftina bi Kurdî em dihatin lêdan, lê îro, bi saya têkoşînê, me ew çerx şikand. Ger ev hemû neqewimiya, ew ê nehiştana em di malên xwe de jî bi Kurdî biaxivin. Ger em ne yekgirtî bin, em ê hemû bimirin. Daxwaza me ji gelê me ev e ku ew yekgirtî bin. Werin em îsal jî Cejna Newrozê bi ruhê yekîtîyê pîroz bikin. Ger em ne yekgirtî bin, em nikarin tiştekî bi dest bixin."

 

MA / Heval Onkol - Ahmet Kanbal