Şaxa Sendîkaya Kedkarên Perwerde û Zanistê (Egîtîm Sen) a Wanê jî di çarçoveya pîrozbahiyên 15'ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî de 3'yemîn Sempozyûma Zimanê Kurdî li dar xist. Di sempozyûmê de ku bi mijara "Rewşa Zimanê Kurdî û Perwerdehiya Kurdî li Kurdistanê" bû, gelek beşdar ji her çar perçeyên Kurdistanê beşdar bûn. Nîqaş li ser rewşa zaravayên Kurdî û her wiha bikaranîna wan di hiqûq û warên din de hatin kirin. Axaftvanan bal kişand ser pêwîstiya "gavên radîkal" ji bo zimanê Kurdî. 

 

 

LI ŞÛNA KURDÎ ÎNGILÎZÎ TÊ TERCÎHKIRIN

 

Azad Weledbegî, parêzer û lêkolînerek ji Hewlêrê ya Herêma Kurdistana Federe ku beşdarî sempozyûmê bû, destnîşan kir ku parçebûna di navbera Kurdan de bûye sedema parçebûna ziman jî. Weledbegî got: "Ger em li Başûr binêrin, Kurdî di destûra bingehîn a Iraqê ya sala 2005'an de wekî zimanekî fermî hatiye naskirin. Kurdî yek ji zimanên me yên fermî li Herêma Kurdistana Federe û Iraqê ye. Em wê bi fermî wekî zimanekî li hemû deveran bi kar tînin. Ji hêla qanûnî ve, pirsgirêk tune. Lêbelê, di pratîkê de, qanûn wekî ku divê werin bicîhanîn nayên." Weledbegî diyar kir ku her çend Kurdî li Herêma Kurdistana Federe zimanekî fermî be jî, bi taybetî li dibistanên taybet, meylek ber bi Îngilîzî ve heye li şûna Kurdî.

 

Weledbegî diyar kir ku li Bakurê Kurdistanê asîmîlasyon gihîştiye astên cidî û got ku wî dîtiye ku nifşê nû bi zimanê xwe naaxive. Weledbegî got: "Ez dibînim ku ciwan bi Kurdî nizanin û bi piranî bi Tirkî diaxivin. Ez hêvî dikim ku sempozyûmên bi vî rengî dê gelê me yê li vir teşwîq bike ku girîngiyek zêdetir bidin zimanê Kurdî. Ez hêvî dikim ku em karibin ji vê rewşa xeternak derbas bibin. Em dibînin ku li dibistan an zanîngehan kêmtir girîngî tê dayîn bi Kurdî. An jî, di hin warên zanistî de, çavkanî tenê bi zimanên din hene. Ji ber vê yekê, xwendekarên Kurd neçar in ku bi zimanekî ji bilî Kurdî perwerdehiyê bibînin. Lêbelê, li Bakurê Kurdistanê têkoşînek heye. Pêdivî ye ku hikûmet zimanê Kurdî bi fermî nas bike."

 

'KIRMANCKÎ PIR LI PAŞ E'

 

Serhat Temel ji Navenda Lêkolînên SAMER'ê ku di sempozyûmê de li ser rewşa zaravayê Kirmanckî axivî, got ku pirsgirêka herî mezin a ku Kirmanckî pê re rû bi rû ye ev e ku "nayê axaftin". Temel got: "Ew li tu deverê nayê axaftin: di civakê de, di saziyan de, di siyasetê de. Divê Kirmanckî di hemû waran de cihê xwe bibîne, bi kêmanî bi qasî Kurmanciyê. Wekî ku me di sempozyûmê de behs kir, rewşa niha ya Kirmanckiyê ji ya Kurmanciyê pir, pir li paş e."

 

'FERASETA KURDÎ KURMANCÎ YE HEYE'

 

Temel, bal kişand ser pêwîstiya çareserkirina rewşa Kirmanckî û got: "Çima ew bêtir marjînalîze ye? Ji ber ku qada jiyanê ya Kirmancan tengtir e. Wekî din, Kirmanc nikarin di tu warî de ji xwe re cih bibînin. Ne di şaredariyan de, ne di rêxistinên civaka sivîl de, ne jî di siyasetê de. Li her cihê ku em behsa Kurdî dikin, zaravayê yekem ku tê bîra me Kurmancî ye. Baweriyek heye ku 'Kurdî Kurmancî ye.' Zimanek ku nikare ji xwe re cih bibîne çawa dikare pêş bikeve an belav bibe?" Temel hişyar kir ku ger ev berdewam bike Kirmanckî dê di 50 salan de winda bibe û got: "Divê Kirmanckî di her warî de bê axaftin, divê ew bi kêmanî bi qasî Kurmancî bê zanîn û parastin."

 

'NIFŞA NÛ BI TIRKÎ MEZIN DIBE'

 

Nivîskar Qahir Bateyî bal kişand ser wê rastiyê ku zimanê Kurdî ne zimanê perwerdehiyê ye û statuyek jî tune ye û got ku rewşa zimanê Kurdî her ku diçe xirabtir dibe. Bateyî got: "Berê, tevî qedexeyan, zimanê Kurdî dihat axaftin û bi hurmeteke mezin dihat dîtin. Nifşên nû bi fêrbûna zimanê Kurdî mezin bûn. Lêbelê, em niha dibînin ku ev yek tê terikandin. Êdî em li bajarên Kurdistanê zimanê Kurdî nabihîzin. Ev rewş gihîştiye heta gundan jî. Belê, em hîn jî nikarin bi zimanê xwe yê dayikê perwerdehiyê bibînin, lê berê jî me nedikarî. Digel vê yekê, Kurd xwe li stûnên xwe digirtin. Îro, heta zarokên li gundan jî bi zimanê Tirkî mezin bibin."

 

Bateyî, bal kişand ser pêwîstiya stratejiyek ji bo zimanê Kurdî û got: "Kurd dikarin zimanê xwe biparêzin û bikin zimanê perwerdehiyê. Divê Kurd xebateke wisa bikin û stratejiyeke wisa pêşkêş bikin ku qedexeya li ser Kurdî bê rakirin û dewlet neçar bimîne ku Kurdî bi fermî nas bike. Ji bo ku ev ziman ji dibistana seretayî heta zanîngehê bibe zimanê perwerdehiyê, dîrokeke me ya têkoşînê heye. Lê niha divê em ji cîhekî dest pê bikin. Ji bo vê yekê, divê stratejiyek, planek û projeyek hebe."

 

MA / Ceylan Şahînlî - Lutfu Pala