Di civakê de hêviyeke mezin ji sererastkirinên der barê "mafê hêviyê" de, di çarçoveya Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de heye. Mafê hêviyê sererastkirinek e ku bi rewşa girtiyên ku cezayê muebbedê yê girankirî li wan hatiye birîn û nikarin sûdê ji berdana bi şertî bigirin. 

 

Bingeha vê rêziknameyê nirxandina Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) ya sala 2013'an a di doza bi navê "Vinter û yên din" de ye. DMME'yê dît ku nenirxandina cezayên muebeda giran piştî demeke diyarkirî, xala 3'yemîn a Peymana Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) binpê dike ku destnîşan dike ku kes nikare bi îşkenceyê an muameleya nemirovane rû bi rû bimîne.

 

Biryara DMME'yê ya sala 2014'an a li ser binpêkirina mafan di doza Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan de, ev mijar li Tirkiyeyê jî anî rojevê. Her çend mafê hêviyê bi giranî bi rêya doza Abdullah Ocalan tê nîqaşkirin jî, li gorî hejmarên fermî, ew bandorê li nêzîkî 4 hezar girtiyan dike.

 

MALBAT LI BENDA GAVAN E  

 

Malbatên ku zarokên wan bi cezayê muebbetê yê girankirî hatine cezakirin jî li benda rêziknameyekê ne der barê mafê hêviyê de.

 

Refîka Nergiz a 72 salî tenê yek ji van dayikan e. Li kurê wê, Alî Nergiz, pênc caran cezayê muebbedê yê girankirî hatiye birîn û 18 sal in di girtîgehê de ye. Nergiz, bavê du zarokan e, di êrişa li ser wesayîta polîsan a li Amedê ya sala 2008'an de ku di encamê de pênc polîs mirin, hatiye girtin.

 

Kesên din ên di dozê de hatine girtin diyar kirin ku tu eleqeya Nergiz bi bûyerê re tune ye û wan bi xwe êriş pêk aniye. Lêbelê, li gorî îfadeyên "şahidan", Nergiz di destpêkê de bi 35 tohmetên cezayê muebbedê yê girankirî hat cezakirin ku paşê ev ceza daket pênc caran cezayê muebeda girnakirî. 

 

Nergiz di vê heyamê de li girtîgehên Amed, Çewlik û Wanê ma. Di dawiyê de, ew hat veguheztin bo Girtîgeha Girtî ya Tîpa T ya Hejmar 2 a Tekîrdagê. Ji ber rêziknameyên der barê cezayê muebbetê yê girankirî de, ew çar salan di hucreya yekkesî de ma. Piştre ew ji hucreya yekkesî hat derxistin da ku lênêrîna girtiyek nexweş a din bike ku nikaribû bi tena serê xwe jiyana xwe bidomîne. Niha ew bi du girtiyan re dimîne. 

 

 

Ji ber pirsgirêkên tenduristiyê, Refîka Nergiz sê sal in nikare serdana kurê xwe bike. Mesafeya dirêj rêwîtiyê ji bo wê dijwar dike. Daxwaza wê ya veguhestina cihê ku malbata wê lê dijî hatiye redkirin. Dayik Nergiz tenê bi rêya telefonê ku ew jî deh deqe ye, dikare dengê kurê xwe bibihîze.

 

4 SALAN DI HUCREYÊ DE MA  

 

Refîka Nergizê bal kişand ser pirsgirêkên tenduristiyê yên ku kurê wê ji ber beşdarbûna wî di grevên birçîbûnê yên di dîrokên cuda de li wî peyda bûne û got: "Yek ji pirsgirêkên tenduristiyê yên kurê min pirsgirêka çavan e. Di çokê wî de menîskus heye. Ew di hucreya yekkesî de dihat girtin û ji ber ku kes tunebû ku lê binêre, nikarîbû ji lingên xwe emeliyat bibe. Vê rewşê bû sedema iltîhaba lingan."

 

Refîka Nergiz ku diyar kir ku wê bi xwe ji ber îfadeyên "şahidê veşarî" di heman dozê de 1.5 sal di girtîgehê de maye û got: "Dema ku ez hatim berdan ez giriyam. Xwezî li şûna min kurê min berdabana. Kurê min biçûk bû, zarokên wî hebûn. Kurê min bêguneh bû. Ew mirovên bêguneh dixin girtîgehê. Ez ne tenê ji bo kurê xwe xemgîn im. Ew bi salan di girtîgehan de dimînin. Hin di girtîgehê de dimirin, hin jî nexweşiyên giran li wan peyda dibin. Divê ev tecrîda li girtîgehan were rakirin."

 

‘BILA GAV BÊN AVÊTIN KU EM BAWER BIKIN'  

 

Sê kurên Refîka Nergiz di demên cuda de tevlî PKK'ê bûne û du ji wan di demên cuda de jiyana xwe ji dest dane. Refîka Nergiz behsa Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk kir û got: "Min dîtiye nedîtiye me êş kişandiye." Feîka Nergizê diyar kir ku ew bawer dike ku heke dewlet gavên berbiçav bavêje, aştî dikare pêk were.

 

Refîka Nergizê got: "Girtiyên siyasî hîn jî di girtîgehê de ne. Bila gavekê bavêjin da ku em bawer bikin ku ew di vê pêvajoyê de dilsoz in. Tenê ew kesên ku ev yek jiyane dikarin êşê fêm bikin. 10 roj berê ez emeliyat bûm. Heta di wê rewşê de jî, min got, 'Bila ez bibînim yên di girtîgehê de serbest bên berdan û yên li derve bên, wê hingê mirin heqê min e.' Ez nikarim biçim ba kurê xwe, ez dixwazim dîsa bi wî re bim. Dema ku hûn dûr bin pir dijwar e ku hûn biçin. Ev zilm e. Me êşa dayikan hîs kir dema ku polîs û leşker dimirin. Ji ber ku em jî dayik in, me êşa windakirina zarokekî hîs kir. Dayikên ji bo Aştiyê ji bo aştiyê radibin, lê dayikên leşker û polîsan tiştekî nakin."

 

Refîka Nergiz ku dixwaze mafê hêviyê were bicîhanîn, got: "Mafê hêviyê ne tenê ji bo kesekî ye, ew ji bo zarokên me jî ye. Ez dixwazim mafê hêviyê ne tenê ji bo kurê min, ji bo her kesê di girtîgehê de hebe. Em dixwazin ku mafê hêviyê ji bo hemû girtiyên di girtîgehê de were peydakirin."

 

3 CARAN CEZAYÊ MUEBEDA GIRANKIRÎ LÊ HAT BIRÎN  

 

Cebraîl Ancar, kurê Sultan Ancar ê 67 salî, sê caran li pey hev cezayê muebbedê lê hatiye birîn û 17 sal in di girtîgehê de ye. Ew li girtîgehên Mêrsîn, Kurkçuler, Ceyhan û Îskenderûnê maye. Niha li Girtîgeha Ewlehiya Bilind a Kirşehîrê di hucreya yekkesî de ye.

 

 

Sultan Ancarê diyar kir ku 7 meh qedexeya serdanê li ser kurê wê hatiye dayîn, piştî wê destûr hatiye dayîn ku carekê serdana wî bikin, lê piştre qedexe ji bo 7 mehên din hatiye sepandin. Sultan Ancarê behsa rewşa kurê xwe kir û got: "Qedexeya serdanê ji ber nerazîbûna li dijî rijandina ava germ li ser serê girtiyên edlî yên li hewşa werzîşê ye. Wan zarokên me ceza kirin, ne yên ku kirine. Em her tim sûcdar in! Zarokê min birîndar bû, lê yê ku birîndar bûye tê cezakirin, ne yê ku kiriye. Neheqî li her derê heye. Zilma herî mezin di girtîgehan de ye, lê berxwedana herî mezin jî di girtîgehan de ye. Zarokên me ne sûcdar in. Ew me du qat ji ya ku wan ceza kirine ceza dikin. Êşa mezin di dilê me de ye." 

 

Sultan Ancar, diyar kir ku zindana ku kurê wê lê tê girtin zindaneke "baş" e û kiryarên keyfî li her zindanê gelemperî ne, li dijî gotinên "terorîzmê" yên hikûmet û medyaya girêdayî wê yên li dijî Kurdan bertek nîşan da. Sultan Ancar got, "Ger bi rastî pêvajoyek di rê de be, divê pêşî şêwaz biguhere; divê ew dev ji dîtina me Kurdan wekî 'terorîst' berdin. Em maf û edaletê dixwazin. Em zimanê xwe yê dayikê dixwazin. Em ranahêjin metreyê û axê parçe nakin. Em, mîna hemû mirovên cîhanê, dixwazin bi çanda xwe, cil û bergên xwe û zimanê xwe bijîn."

 

Sultan Ancarê ku got ku wê herî dawî di 31'ê Kanûnê de serdana kurê xwe kiriye, got: "Mirovên zana di zindanê de tên girtin; ew îstismarkar û kujerên jinan berdidin. Ew her hefte bi malbatên xwe re bi vîdeoyî diaxivin, lê mafê me heye ku em her 15 rojan 10 deqîqeyan biaxivin. Carinan ew didin, carinan nadin."

 

Sultan Ancarê diyar kir ku ji ber şert û mercên girtîgehê wan zehmetiyên mezin kişandine û got: "Hevjînê min nexweş bû, hevsengiya xwe ya derûnî winda kiribû, me serlêdan kir ku kurê min ji bo girtîgeheke nêzîk were veguhastin. Lê wan qebûl nekir. Bavê wî jî ji ber hesreta wî koça dawî kir. Daxwaza wî ya dawî ew bû ku Cebrail axê li ser wî biavêje, lê di hevdîtinên bi dozger re de, wan got ku ger 7 hezar TL were şandin ew ê destûrê bidin. Me pere razand, lê wan neanî. Rêveberiya girtîgehê ji kurê min re dibêje, 'Mafê te heye, lê em destûrê nadin.' Neheqî heye. Bila heman tişt bi serê wan kesên ku ev neheqî anîne serê me jî were."

 

Sultan Ancarê bi bîr xist ku gotinên Devlet Bahçelî yên der barê mafê hêviyê de hene û got: "Em ji Bahçelî re ji bo wêrekiya wî spas dikin. Xwezî zarokên tu kesî nemirana. Ger mafê hêviyê hebe, divê ew ji bo her kesî derbasdar be. Divê ew tenê bi kesekî ve sînordar nebe. Bi gulekê bihar nayê. Pêşî, divê çapemenî zimanê xwe biguherîne. Çawa ku em îro spasiya Bahçelî dikin, divê ew jî spasiya Apo (Abdullah Ocalan) bikin. Tu kes ji me ne kujer e. Dema ku ev welat ji aliyê Îngilîzan ve hat dagirkirin, Kurdan piştgirî da Tirkan. Bi hev re wan axên xwe azad kirin. Îro, zimanê Îngilîzî fermî ye, wekî ders tê hînkirin. Lê zarokên me nikarin bi zimanê xwe yê dayikê perwerdehiyê bibînin."

 

Sultan Ancarê banga mafê hêviyê kir ku ji bo hemû girtiyan, bi taybetî jî ji bo Abdullah Ocalan, bê dayîn û got: "Ger mafê hêviyê bê dayîn, hêviya aştiyê wê zêde bibe. Ger gavek ber bi mafê hêviyê ve bê avêtin, her tişt wê çareser bibe. Ji bo her kesî, ew aştiya herî mezin, azadiya herî mezin, destkeftiya herî mezin e. Ji bo Rêber (Abdullah Ocalan), ji bo Bahçelî, ji bo Serokkomar... Bila serê xwe deynin ser balîfê û bifikirin; çi baş e û çi ne baş e. Zarokên me çekên xwe şewitandin, ew dikarin çi bikin? Heta ku zarokên me neyên ba me, hêviya me tune. Ger mafê hêviyê ji bo zarokên me neyê dayîn, em ê ji kesî bawer nekin. Me her tim zarokên xwe di bin erdê de veşartine, êdî bes e. Bila yên ku li ser erdê mane bi me re bimînin."

 

MA / Dîren Yûrtsever