Zilan'da bir hafıza yok ediliyor

img

VAN - Kürtler için hafıza merkezi olan Geliyê Zilan HES'lerle yok edilmek isteniyor. Ekolojist Ali Kalçık, “1930'daki katliamın izleri siliniyor. MHP'li firma para kazansın diye milyonlarca canlı yok edilecek" dedi. 

Tarihteki en büyük katliamlardan birisinin yaşandığı Van’ın Erciş ilçesindeki Zilan Vadisi (Geliyê Zîlan), Hidroelektrik Santrali (HES) projeleri nedeniyle tehdit altında. 1930 yılında on binlerce Kürdün toplu halde katledildiği ve dönemin tanıklarının “Kıyametti, cenazeler altına saklanıyorduk, askerler hamile kadınların karnındaki çocuklarının cinsiyeti üzerine iddiaya giriyorlardı" anlatımlarıyla hafızalara kazınan vadide, bir HES'in yapımı tamamlandı. Projeye karşı hukuki girişimler sonuç vermezken, bölgede yeni HES'lerin inşa edileceği belirtiliyor. 
VADİNİN GÜZELLİKLERİ 
 
Tarihi bir hafızanın yanı sıra doğasıyla görenleri kendisine hayran bırakan Zilan Vadisi'nde 30'u aşkın yerleşim yeri bulunuyor ve binlerce kişi ikamet ediyor. Oldukça uzun ve geniş bir bölgeyi kapsayan vadide, ayrıca 10'u aşkın akarsu bulunuyor. "Van balığı" olarak da bilinen inci kefali balığının üreme ve geçiş güzergahlarından biri olan vadi, çok sayıda endemik canlıya da ev sahipliği yapıyor. Yine, binlerce küçükbaş hayvanın yanı sıra su samuru başta olmak üzere birçok canlı vadide yaşam sürüyor. 
 
 
Vadi, zengin bitki örtüsüyle de dikkat çekiyor. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nin yaptığı bir araştırmaya göre, vadide 4 bin 300 bitki örneği bulunuyor. Vadi, bu zenginliğiyle her mevsim bambaşka bir güzelliğe bürünüyor. Özellikle havaların ısındığı bahar aylarında rengarenk açan çiçekler ve zengin bitki örtüsüyle görenleri kendine hayran bırakıyor.  
 
BARAJ SONRASI HES 
 
Ancak son yıllarda vadi enerji üretim çalışmalarından kaynaklı büyük bir tahliyeyle karşı karşıya. Bu durumun ilk adımı, 1978-1992 yılları arasında Zilan Çayı üzerinde inşa edilen Koçköprü Barajı ve Hidroelektrik Santrali ile atıldı. Söz konusu barajdan kaynaklı vadinin ekolojisi büyük zarar gördü. 2000'li yıllara gelindiğinde ise baraja yakın bir noktada bu kez de HES inşasına başlandı. 
 
İTİRAZLAR REDDEDİLDİ
 
Van Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Zilan Elektrik Üretim Anonim Şirketi tarafından hayata geçirilmek istenilen “Zilan Regülatörü ve HES Projesi" için 30 Mart 2012 tarihinde “Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekli değildir” kararı verdi. Bunun üzerine ruhat alan Gökakım Elektrik Üretim A.Ş., 2014 yılında HES projesinin inşaatına başladı. O dönem kimi bölge sakinleri ve çeşitli sivil toplum örgütlerinin Danıştay'a itirazda bulunmasıyla HES inşası durduruldu. 
Ancak HES’in yapılacağı araziler için Bakanlar Kurulu tarafından “acele kamulaştırma” kararı alındı. Yurttaşlar, durumu yargıya taşıdı ve olası ekolojik tahribattan kaynaklı geçinemeyecek hale geleceklerini, göçe maruz kalacaklarını kaydetti.  
 
SALGINI FIRSATA ÇEVİRDİ  
 
Koronavirüs (Kovid-19) salgını sürecinin başlamasıyla birlikte bu durumu fırsata çeviren şirket, çalışmalarına tekrardan başladı. Bu süreçte Cumhurbaşkanlığı kararıyla bölgedeki kimi taşınmazlar için “acele kamulaştırma” kararı verildi. Kimi yurttaşlar “ÇED gerekli değildir” kararını Van 1’inci İdare Mahkemesi’ne taşıdı. Mahkeme, bunun üzerine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan konuya ilişkin bilgi istedi. Bakanlık, gönderdiği yazıda, kamulaştırma kararı ve “problem yok” iddiasıyla “ÇED gerekli değildir” kararını savundu. 
 
HES'İN SONUÇLARI
 
Gelinen aşamada söz konusu HES inşası tamamlandı. Sadece HES suyunu taşıyan kanalların etrafından kimi çalışmalar göze çarpıyor. Bu süreç içerisinde HES'ten kaynaklı vadide büyük bir tahribat yaşandı. Yüzlerce ağaç kesildi, bölgedeki kimi mezarlıklar tahrip edildi ve birçok tarım arazisi yok edildi. Yine kimi akarsuların debisi oldukça düşerken, oksijensiz kalan balık ölümleri yaşanmaya başladı ve su samurlarının sayısında ciddi düşüş yaşandı.  
Her ne kadar şimdiye kadar resmi bir açıklama olmasa da vadideki bazı noktalarda ilerleyen süreçte yeni HES'lerin yapılacağı belirtiliyor.  
 
KALÇIK: HAFIZA SİLİNİYOR
 
HES'e karşı bugüne kadar mücadele verenlerin başında gelen Van Çevre Derneği (ÇEVDER) Başkanı Ali Kalçık ile vadide yaşanan tahribatı konuştuk. Vadide yapılan HES'lerle 1930'larda yaşanan katliamın izleri ve Kürt hafızasının silinmek istendiğine dikkati çeken Kalçık, "Kürtlerin mezarların üzerinden kanallar yapılarak vahşet yapılmış. Hiçbir toplumda mezarlar üzerine kanal yapılamaz. Burada 1930’lardaki katliamın üstü kapatılmaya çalışılıyor. Bu vahşetin üstünün örtülmesidir. Bölgede halen atalarımızın kemikleri çıkıyor" diye belirtti.  
 
CANLILAR YOK OLACAK
 
“İnsanlar doğanın efendisi değil” diyen Kalçık, tarihi hafızanın yanı sıra doğa katliamının yaşandığını vurguladı. Kalçık, olası tahribatlara işaret ederek, "Endemik türler yok olacak. Burada endemik canlılar var. Dünyada başka bir yerde olmayan su semenderi vardı. Bunlar yok olacak" dedi. Bölgede belli bir süre sonra suyun azalması halinde HES'ten can suyunun da verilmeyeceğini ifade eden Kalçık, "Bu anlamda taahhüt edilen enerji verilmeyecek ve yer altı sulardan yararlanılacak. Canlılar yok olacak" uyarısında bulundu. 
YENİLENEBİLİR ENERJİ
 
Bunun yanı sıra Van ile özdeşleşmiş olan inci kefali balığının da olumsuz etkileneceğini dile getiren Kalçık, "Suyun oksijensiz kalması ve azalması demek balıklar katledilmesi demektir. MHP'li bir firmanın para kazanması için milyonlarca canlı yok edilecek. Bu kabul edilecek bir şey değil" ifadelerini kullandı. Kalçık, HES ve barajlara karşı "yenilenebilir rüzgar ve güneş enerjileri" önerdi.  
 
SAHİPLENME ÇAĞRISI
 
Suyun hayat anlamına geldiğini vurgulayan Kalçık, "Su kirlendiği zaman hayat kirlenir. Zilan hem Kürtlerin tarihidir hem de bölgenin en önemli coğrafik yapısıdır. Kürtler başta olmak üzere herkesin bu doğaya sahip çıkması gerekir" çağrısı yaptı. 
 
MA / Gökhan Altay

Diğer başlıklar

18/10/2021
23:03 ABD Dışişleri Bakanlığı Erdoğan’ın açıklamasını yalanladı
22:32 Fırat Gizlenç polis ablukasında defnedildi
21:41 Katledilen çocukların davasında tanıklar dinlenecek
21:07 Kovid-19’dan 214 vefat, 29 bin 240 yeni vaka
20:59 Savcı 5 gazeteciye beraat istedi
20:29 BTS’nin oturma eylemi 40’ıncı haftasında
20:25 Rusya NATO nezdindeki misyonunu askıya aldı
20:19 Katı atık işçisinin dükkanı basıldı
18:44 ‘İktidarın gündeminde savaş ve kadınları daha fazla yoksullaştırma var’
18:39 Kobanê Davası tanığı Gökalp 15 gün TEM’de tutulmuş!
18:00 Azadi Partisi’nden HDP’ye ziyaret
17:28 Karakoldan dönüştürülen mülteci merkezi kapatıldı
17:11 Kamu lojmanlarının satışa çıkarılmasına tepki
17:07 Aleyna Çakır'ın baş şüphelisine ceza istemi!
16:51 Koğuşlara gece yarısı baskın: Çocuklar çok korkuyor
16:23 ATO’dan şiddet gören Doktor Yıldırım’ın duruşmasına katılım çağrısı
16:18 Beytüşşebap'ta HDP’nin 9’uncu yıldönümü kutlaması
16:11 Kobanê Davası: 3 tanığın ifadelerine nasıl ulaşıldığı belli değil
16:01 Kadınlar pijama yasağını protesto etti
15:54 Kılıçdaroğlu hakkında suç duyurusu
15:50 MKM'nin konser yasağına Batman’dan tepki
15:34 Gözaltıları protesto ederken gözaltına alındılar
15:23 Diyarbakır Barosu, Demirtaş için AK'ye başvurdu
15:23 Hatay’da aynı anda 3 hortum oluştu
15:23 Sanatçı Hozan Canê’ye 3 yıl 1 ay ceza
14:49 Mersin’de bir kadın katledildi
14:44 HDP’den şerh: Kooperatif Bakanlığı ve Kooperatifler Bankası oluşturulmalı
14:43 Suruç Katliamı davasını sahiplenme çağrısı
14:34 Sağlık örgütleri doktora şiddeti protesto etti
14:05 TİP, CHP’li belediyeyi protesto etti
13:54 Beştaş: 6-8 Ekim'de sokağa çıkan paramiliterleri SADAT mı eğitti?
13:51 HDP Nusaybin'de halkla bütçeyi konuştu
13:46 İlçe seçim müdürü taciz suçundan tutuklandı
13:46 Buldan: Kürt çocuklarını panzerle ezerek mi sorunu çözüyorsunuz?
13:06 Şenyaşar ailesi için İnsan Hakları İnceleme Komisyonu’na başvuru
12:49 HDP’li Mamedoğlu'na hapis cezası
12:49 Kobanê Davası’nın 5’inci duruşması başladı: Tutuklular savunma yapmadı
12:20 Ferit Şenyaşar: 224 gündür medya bizi görmezden geliyor
12:19 Bilirkişi raporu: Esra Hankulu müdahaleyle kurtulabilirdi
12:06 KMMK: Eylül'de 8 kolber öldürüldü
11:54 Ceylan Ertem'den Salkım'a 'Karadağlı' yanıtı: Sanatçı politik olabilir
11:08 Kadınlardan polis şiddetine yanıt: Boyun eğmeyeceğiz
10:39 YPG Sözcüsü: Efrîn'deki gibi tehlikeli anlaşma olabilir
10:29 4 çocuğu gözaltına alınan Mahmurlu anne: İnsanlık için ses çıkarın
09:48 Van’da öğrenciler yemek ve yurt zamlarını protesto etti
09:02 İdlib’e karşı Til Rifat ve Şehba pazarlığı
09:01 'Kobanê Davası'yla HDP'nin siyaset yapması engelleniyor'
09:01 Katı atık işçileri: Çalışmazsak ekmek yok!
09:00 Yazmasına el konulan anne: Kürtlerin renklerine tahammül edemiyorlar
09:00 Tohumda takas yerine asimilasyon
09:00 18 EKİM 2021 GÜNDEMİ
08:23 Fotoğrafçı Gizlenmiş yaşamını yitirdi
17/10/2021
22:39 Esad, Rusya heyetiyle Şam’da görüştü
22:00 Pedersen: Suriye’de yeni bir anayasa oluşturma konusunda anlaşmaya varıldı
20:52 Tatvan’da HDP kutlaması
20:18 Kocaeli’de erkek şiddeti
19:29 24 saatte 186 kişi daha hayatını kaybetti
19:24 Durakoğlu tekrar İstanbul Barosu başkanı seçildi
19:11 HDK: Sürekli ve ısrarlı bir çalışma bizi yeni yaşama götürür
19:05 ‘Kentler cinsiyetlendirildi’
18:01 TÜGVA'nın camide açıklama yapması tepki çekti
17:52 Sancar Mardin’de esnafın sorunlarını dinledi
17:49 Botan'da 'Özgürlük Zamanı' kampanyası sürüyor
17:31 MKM'ye konser yasağı protesto edildi
17:09 HDP Denizli'de kadınlarla buluştu
16:56 YPG, Savunma Bakanlığı’nın açıklamasını yalanladı
16:06 Bingöl’den ‘ekolojik kırımı durdurun’ çağrısı
15:59 Türkiye kökenli çeteye ait 3 ton kokain yakalandı
15:56 Bağımlılığa karşı bir araya geldiler
15:44 Amedspor deplasmanda berabere kaldı
15:42 ‘Sağlıklı kadın ve toplum için özgürlük şart’
15:20 Efrîn'de hamile bir kadın öldürüldü
15:07 Başaran: Engelleri kadın mücadelesiyle ortadan kaldıracağız
14:47 Oda değişimini kabul etmeyen tutuklular darp edildi
14:12 Adıyaman’da HDP’nin kuruluş yıldönümü coşkuyla kutlandı
13:25 'Demokrasiye Çağrı' mitingi: Dimdik ayakta olduğumuzu göstereceğiz
13:19 Polisten Barış Anneleri'ne: Bayrak verelim HDP önünde oturun
13:12 Aydeniz ve Poyraz'dan Barış Anneleri'ne ziyaret
12:51 Erdoğan: Kılıçdaroğlu’nun açıklaması kamu düzenine tehdittir
12:16 Şenyaşar ailesi: Failler bir gün hesap verecek
11:41 Sancar: Savaşın değil barışın bütçesini yapalım
11:35 Irak’ta resmi seçim sonuçları açıklandı
11:04 Hasta tutuklu Yalçın pandemi gerekçesiyle tedavi edilmiyor
10:39 Oluç: Demokrasi ittifakının nasıl gerçekleşeceğini tartışıyoruz
10:09 HDP’li Tosun: Hiçbir güç halkın iradesini kıramaz
10:08 Dilek Doğan’ın ailesi dosyayı AİHM’e taşıyacak
09:54 Bölge kentlerindeki filyasyon durma noktasında
09:52 Mahkemede beraat alan KHK'li, defterdarlığa takıldı
09:51 Yüzde 98 engelli Bekir Güven: Cezaevleri hasta tutuklulara göre değil
09:16 Taliban yüzünden iki kez ülkesini terk etti
09:12 AKP’li başkanın firari akrabalarının polisle ilişkileri ortaya çıktı
09:10 Hastane yerine yüzme havuzu yapıldı
09:04 'Dolar uçuyor ama maaşlar yerinde duruyor'
09:02 Kitap gelirlerini SMA hastası Havin'e bağışladı
09:00 Koronaya yakalanan tutuklulara tarihi geçmiş ilaç
09:00 17 EKİM 2021 GÜNDEMİ
16/10/2021
23:44 Muhabirlerimiz ve gençlik üyeleri serbest bırakıldı
23:15 EŞİK siyasi partilere çözüm için acil 5 talep sundu
21:29 Babacan Şenyaşar ailesi ile görüştü: Mücadele etmek lazım
20:56 ÖHD üyesi Yamar: Tecrit içinde yeni bir tecrit yaratıldı