Mezarlık saldırıları BM'ye taşınıyor

img

DİYARBAKIR - İsviçre merkezli Mojust Vakfı ile ÖHD, devlet güçleri tarafından mezarlıklara ve cenazelere yönelik yapılan saldırılara dair kapsamlı bir rapor hazırladı. Rapor, BM Türkiye Özel Raportörü'ne sunulacak. 

Türkiye’de insan hak ve özgürlüklerine yönelik karşılaşılan ihlaller, bu alanda çalışma yürüten Avrupalı kurum ve kuruluşlar tarafından yakın takibe alındı. Merkezi İsviçre’de bulunan ve özellikle Ortadoğu’da yer alan ülkelerde yaşanan ağır insan hakları ihlallerini mercek altına alan bir sivil toplum örgütü olan Uluslararası Mezopotamya Adalet Gözlemevi (Mezopotamia Observatory of Justice-MOJUST), Türkiye’deki ihlaller üzerinde duruyor. 
 
Uluslararası insan hakları, ceza, insancıl ve savaş hukuku alanına giren hak ihlallerine ve bunların mağdurlarına odaklanan MOJUST, Türkiye’de yaşayan Kürtlere ait mezarlıklara ve cenazelere yönelik 2015-2020 yılları arasında yapılan saldırıları gündemine aldı. Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) ile birlikte ortak yürütülen çalışmalar sonucunda 142 sayfayı bulan kapsamlı bir rapor hazırlandı. 
 
BASKININ TARİHSEL ARKA PLANI
 
Henüz sadece İngilizce olarak hazırlanan ve iki bölümden oluşan raporun ilk kısmında, Türkiye’deki Kürtlere dönük izlenen yaygın ve sistematik baskı politikalarının tarihsel arka planı üzerinde duruldu. Cumhuriyetin ilk yıllarında Kemalistler tarafından askeri güç kullanımı ve şiddet yoluyla Kürtlere dönük sistematik otoriter yöntemlere başvurulduğu belirtilen raporda, bazı Kürt aşiretlerinin bu politikalara karşı durması üzerine ise 1924 - 1938 yılları arasında soykırıma varan suçlar işlendiğine dikkat çekildi. Yine sömürgeci bir mantıkla “ilkel” olarak kabul edilen Kürtleri “medenileştirmek” amacıyla Kürt çocukluklarının yatılı okullarda sömürge tarzı bir eğitim sistemi içerisinde zihinlerini ve bilinçleri silinerek Kürt ulusunun yok edilmek istendiği ifade edildi.
 
Raporda, tehcir politikasını da kapsayan bu stratejinin sonraki yıllarda sürdürüldüğü, devletin Kürt bölgesinde uyguladığı yıkım politikalarına karşı 1984 yılında gerilla mücadelesi başlatıldığı, 1987'den 2002'ye kadar süren Olağanüstü Hal (OHAL) döneminde ise Kürtlere karşı ağır suçlar işlendiği vurgulandı. Özellikle 1990-95 yılları arasında bölgede yer alan 17 kentin 13'ünde uygulanan OHAL döneminde rapora göre; 3 bin 415 Kürt zorla tahliye edildi, 4 milyona yakın kişi yerlerinden edildi, 2 bin 680 sivil devlet güçleri tarafından öldürüldü, mayınlar sonucu 363 kişi öldü, 181 tutuklu işkenceyle öldürüldü, devlet güçleri tarafından 116 Kürt kadına tecavüz edildi, bin 620 kişi faili meçhul cinayete kurban gitti, 911 kişi yargısız infaz edildi, 4 bin 462 kişi işkence gördü, binlerce kişi ise gözaltına alındı. 
 
'SİYASİ BİR SİLAH' OLARAK KULLANILDI
 
Türk devletinin özelde 1990-95 yılları arasında işlediği suçların hiçbir şüpheye yer bırakmadığının altı çizilen raporda, günümüzde ise iktidarda bulunan AKP'nin Kürt meselesini büyük kazançlar elde etmek için siyasi bir silah olarak kullandığı kaydedildi. 
 
AKP’nin iktidara geldiği ilk yıllarda Kemalist tekeli kırmak ve Avrupa Birliği'nden (AB) destek almak için kimi demokratik adımlar atıp, Kürtçenin sınırlı kullanımına izin verdiği hatırlatılan raporda, PKK’li yetkililerle 2009’da başlatılan barış görüşmelerinin de Erdoğan rejimi tarafından aynı şekilde taktiksel olarak ele alındığına dikkat çekildi. Bu dönemde modern baskı yöntemleriyle Kürtlere dönük baskı ve imha politikasının devreye sokulup, bunun yönetimin ana ilkesi haline getirildiği belirtilen raporda, Eylül 2014'de kararlaştırılan gizli ‘Çöktürme Planı’ ile ise AKP iktidarının Kürtleri içeride ve dışarıda yok etmeye yöneldiği vurgulandı. Bu adımlardan biri olarak DAİŞ'in Kobanê'ye yönelik saldırısını protesto edenlere yönelik saldırılarda çok sayıda insanın ölmesi, 772 insanın yaralanması ve tutuklananlar olmasına rağmen, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın protestoculara karşı orantısız güç kullanımını araştırmak yerine Halkların Demokratik Partisi'ni (HDP) suçlayıp, barış görüşmelerini sona erdirmekle tehdit ederek Kürtlere şantaj yaptığı belirtildi. 
 
HDP'YE 168 SALDIRI
 
Raporda şu değerlendirmeler yer aldı: “Erdoğan rejimi, 1990'larda olduğu gibi Kürt bölgesinde yargısız infazları bir cezalandırma ve caydırıcılık yöntemi olarak benimsedi. Örneğin, 27 Aralık ve 17 Ocak tarihleri arasında yalnızca Cizre'de güvenlik güçleri tarafından 8 sivil öldürüldü. Ayrıca, Kürt bölgesinde Kürt aktivistlerin kitlesel tutuklamaları Şubat 2015'ten itibaren sistematik olarak arttı. Bu imha stratejisi, PKK'nin Mayıs 2014'ten Nisan 2015'e kadar ateşkese uymasına rağmen devlet güçleri de PKK güçlerine 226 saldırı gerçekleştirdi. Öte yandan, bu bastırma yöntemlerine paralel olarak  AKP, PKK ile barış görüşmelerine devam etti.  Başbakan Yardımcısı ile birlikte HDP milletvekillerinden oluşan İmralı Heyeti, 28 Şubat 2015'te Kürt sorununun barışçıl çözümü için 10 maddelik bir uzlaşı bildirgesi olan ‘Dolmabahçe Mutabakatı’nı imzaladı. HDP'nin ‘halk siyaseti’ ve ‘barış’ söylemini tehdit olarak gören AKP, çözüm sürecini HDP'yi ortadan kaldırmak için silah olarak kullanıp, Kürt siyasetinin neredeyse tüm biçimlerini ortadan kaldırmayı amaçlıyordu. 23 Mart-3 Haziran 2015 arasındaki seçim döneminde HDP'ye dönük silahlı ve bombalı yönelimler dahil olmak üzere 168 saldırı ve  kundaklama olaylı yaşandı. Bu saldırılar sırasında 5 kişi öldü, 522 kişi yaralandı.” 
 
Haziran 2015 seçimlerinde HDP’nin oyların yüzde 13'ünü alarak büyük başarı elde etmesi akabinde Ağustos 2015'ten itibaren 9 aylık süreçte bölgenin 10 şehir, 39 kasaba ve 63 ilçesinde bir yönetim normu olarak günün 24 saatini bulan sokağa çıkma yasaklarının uygulanmaya başlandığı ifade edilen raporda, bu dönem boyunca devlet güçleri tarafından 1990'larda Kürtlere karşı işlenen suçların daha katı şekilde yeniden işlediğinin altı çizildi.
 
TOPLU CEZALANDIRMA!
 
Raporda, “Devletin güvenlik güçleri, Kürt bölgesini yeniden savaş alanına dönüştürdü ve otomatik şekilde ‘PKK sempatizanı’olarak damgalandığı 1 buçuk milyondan fazla Kürt sivili toplu olarak cezalandırdı. Kürt etnik kimlikleri ve özel siyasi görüşleri nedeniyle sokağa çıkma yasağı uygulanan yerlerde HDP'yi destekleyen Kürt sivillere ayrım gözetmeksizin saldırıda bulunuldu. Devlet, 1990'larda Kürt bölgesinin kırsal kesimlerindeki Kürtlere yönelik toplu cezalandırma politikasını Kürt şehir ve kasabalarına kadar genişletti ve İsrail'in Filistin'deki yaklaşımına benzer askeri saldırılar tasarlayarak Kürtlerin geçim kaynaklarını yok etti” denildi. Bu durumun ayrıca farklı yerel ve uluslararası insan hakları örgütleri ile Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) tarafından belgelendiği belirtildi.
 
Raporun “Türkiye'nin Kürt Mezarlarına Karşı Savaşı” başlıklı ikinci bölümünde ise farklı kentlerdeki mezarlıklara dönük saldırılar ve buralara defnedilen cenazelere dönük insanlık dışı yaklaşımlar irdelendi.
 
18 MEZARLIK, BİN 644 MEZAR YIKILDI
 
Yapılan tespitlere göre, 17 Eylül 2015 ila 4 Nisan 2020 tarihleri arasında18 mezarlığın polis ve askerler tarafından tamamen yıkıldığına işaret edilen raporda şunlar kaydedildi: “En az bin 644 mezar tamamen yok edildi, 2 bin 926 mezar ise tahrip edildi. Şırnak ilinde 900 mezar tamamen yıkıldı, bin 475 mezar tahrip edildi; Diyarbakır’da 143 mezar tamamen yıkıldı, 340 mezar tahrip edildi; Batman'da 200 mezar tamamen yıkıldı, 369 mezar tahrip edildi; Dersim ilinde 150 mezar tamamen yıkıldı, 3'ü tahrip edildi; Van'da 41 mezar yıkıldı, 69 mezar tahrip edildi; Siirt'te 200 mezar tahrip edildi; Mardin'de 232 mezar tahrip edildi; Suruç/Urfa'da 9 mezar tamamen yıkıldı, 3 mezar tahrip edildi; Bitlis'te 267 mezar tamamen yok edildi; Hakkari'de54 mezar tamamen yıkıldı; Muş'ta 27 mezar tamamen yıkıldı ve 8 mezar tahrip edildi; Bingöl'de 80 mezar tahrip edildi. Ağrı ilinde 'Şehit Suat Tekin Kızılay Mezarlığı'nın helikopterlerle hava bombardımanı sonucu tahrip olan ve hasar gören mezarların sayısı nedeniyle bu şekillerin asgari boyutu çok açıktır;  Mardin ilinde 'Pakrewangeha Egît Suruç ve Ayten Tekin Mezarlığı' ile Kars'ın Kağızman ilçesindeki 'Çemçe Mezarlığı'nın durumu ise halen bilinmiyor. MEBYA-DER'in de belirttiği gibi, bu araştırma raporunda yer alan tahrip edilmiş mezarlar, bu konudaki çalışmalar engellendiği ve ısrarla kriminalize edildiği için gerçek rakamların 4’te 1’inden daha azına tekabül etmektedir.”
 
SALDIRILARA GÜN GÜN YER VERİLDİ
 
Mezarlıklara yönelik saldırılar, bunlara dair fotoğraflar ve saldırıların durdurulmasına dönük girişimlerin gün gün yer aldığı raporda yer verilen bilgilere göre, 2 Mayıs 2019 - 17 Haziran 2020 tarihleri arasında HDP milletvekilleri, Türkiye’nin mezarlıklara yönelik sistematik saldırılarına ilişkin 23 adet önergeyi Meclis'e sunarak cevap verilmesini istedi. Fakat İçişleri Bakanı Süleyman Soylu hiçbir önergeye cevap vermedi.
 
ÖZÜR TALEBİ
 
Raporda, Türkiye’deki yasal mevzuat ile taraf olunan uluslararası sözleşmelere işaret edilerek, saldırıların faillerinin belirlenmesi için derhal adil, tarafsız ve etkin bir soruşturma yürütülmesi, önleyici yasal düzenlemelerin yapılmasının yanı sıra bugüne dek gerçekleşen olaylar için Türkiye'nin ailelerden özür dilemesi talep edildi. Her iki kurum tarafından hazırlan rapor, önümüzdeki günlerde BM Türkiye Özel Raportörü Mary Lawlor'e iletilecek.
 
MA / Ömer Çelik

Diğer başlıklar

21:45 HDP'den 'Kentimi iradem yönetsin' kampanyası
21:20 HDP’li vekillerden Amazon işçilerinin eylemine destek
21:07 Akbelen Ormanı'nda 3'ncü kez keşif yapıldı
20:52 Mersin’de Aram Tigran şarkılarla anıldı
18:53 AKP’li Yanık’tan itiraf: Suriye’de Kürtlerin statü elde etmemesi için savaşıyoruz
18:43 Meclis toplantısına katılmak isteyen işçiler darp edildi
18:32 HDP’li Meclis üyesi Kuş’tan kırmızı kartlı protesto
18:19 KESK kurucularından Erol anıldı
18:05 Mersin'de gözaltına alınan 5 kişi serbest bırakıldı
17:35 Enflasyon artışı promosyonu pula dönüştürdü
17:14 HDP’li vekiller işten atılan işçileri ziyaret etti
17:05 KPSS için yeni tarih açıklandı
16:49 Efrîn Kantonu Meclisi’nden BM’ye Türkiye çağrısı
16:21 ‘İnsan kaçakçıları devlet görevlileriyle işbirliği yapıyor’
16:11 Ceylanpınar’da karakola yakın mesafede erkek cesedi bulundu
16:08 Van'da gözaltına alınan 7 kişi serbest bırakıldı
15:34 HDP: Aram Tigran stranlarıyla hafızamızda yer alacak
14:42 Kovid-19’a yakalanan tutuklular ayrı koğuşlara alınmıyor
14:38 Bakana soruldu: Cezaevinde neden günde 1 saat su akıyor?
14:36 ‘Aram Tigran’ın Diyarbakır’da gömülmesine neden izin vermiyorsunuz?'
14:12 35 kez şikayetçi olmasına rağmen katledildi
14:03 Kadın avukatı kaçırmaya çalıştılar: Mafya düzenin yansımasıdır
13:40 Hüseyin Gazi Derneği Yönetim Kurulu: Erdoğan’ın ziyareti bilgimiz dışında
13:31 Bahçeli, Kılıçdaroğlu’nu hedef aldı: Türkiye’de ‘Roboski’ diye bir yer yoktur
13:30 Şırnak’ta ağaç kıyımı: Türkiye halkları tarafından duyulmasını istiyoruz
13:19 Seydişehir Cezaevi'nde 7 tutuklu koronaya yakalandı
12:55 Ressamların hikayelerini eserleriyle harmanlayan bir seri: Sanatçının Gördükleri
12:34 Gazeteci Deniz Fırat mezarı başında anıldı
12:25 Vali, Şenyaşar ailesine adliye bahçesini yasakladı
12:24 ‘İmralı kapılarının kilidi Kürtlerin elinde’
12:11 İZBB işçilerinin direnişi 11’inci gününde
11:03 Kadın gazeteciler 7 ayda 161 hak ihlaline maruz kaldı
11:02 Kürt partiler ‘Tutum Belgesi’ açıklayacak
10:57 Leyla Güven: AKP'yi Kürt sorunu götürecek
10:18 Afganistanlı kadınlardan destek çağrısı
09:30 'Minibüs sürücüleri dahi gizli tutulması gereken sığınma evinin adresini biliyor'
09:01 Eğitim Sen Başkanı Kurul: KPSS’ye ilişkin hakikat açığa çıkarılsın
09:00 3O yıllık tutuklunun tahliyesi ertelendi
09:00 ‘Hüseyin’i vuranlar, bugün gazetecileri tutuklayanlardır’
09:00 08 AĞUSTOS 2022 GÜNDEMİ
08:46 Dirbêsiyê’nin köyleri bombalanıyor
07/08/2022
23:09 Balıkesir’de bir kadın katledildi
21:42 Lice davasının tek sanığı Hatipoğlu hayatını kaybetti
20:59 Öcalan’a özgürlük talebi: Çözümün yolu açılmalı
20:49 HDP'li gençler bağımlılığa karşı konserde buluştu
20:34 Kartal Mitingi’nde halklar Öcalan’ın özgürlüğünü istedi
19:44 Buldan: Tecrit kilidi kırıldığı an tüm sorunlar çözülecek
19:20 HDK Eş Sözcüsü Çiçek: Kürt halkının iradesini tanıyacaksınız
18:35 EŞİK: Yasalar uygulansaydı Ezgi Zerkin hayatta olurdu
17:18 Kartal Meydanı'nı hınca hınç dolduranlar: Çözüm HDP'de
16:38 ÖHD Öcalan üzerindeki tecridin kaldırılması için tag açacak
16:29 HDP Eylül’de Kurdi İttifakı deklere edecek
16:21 Samsun’da şüpheli kadın ölümü
15:35 Sancar’dan 6’lı masaya ortak aday şartı
14:39 EYT mağdurları: Yeni formül kabul edilemez
14:32 PYD’den BM’ye: Hava sahasını Türk uçaklarına kapatın
13:42 ÖHD: Barış için Öcalan üzerindeki tecridin kaldırılması zorunludur
13:40 Bilirkişi raporu: Müslime Yağal tecavüzden sonra öldürüldü
13:39 Kabil'deki patlama sonrası Afganistanlı kadınlardan BM'ye çağrı
13:01 Diyarbakır’da gözaltına alınan 10 kişi serbest
12:56 78'liler Girişimi 1. Çalıştayı Suruç'ta yapıldı
12:45 Asrın Hukuk Bürosu, İmralı’daki tecride karşı kamuoyunu duyarlı olmaya çağırdı
12:32 Bagok’ta askeri operasyon başlatıldı
12:05 Şenyaşar ailesi: Taleplerimizi daha fazla ertelemeyin
12:05 AYM, tutuklunun ziyaret hakkının engellenmesini hukuka aykırı buldu
11:31 Şehba ve Şêrawa hedefte: 4 yılda 26 kişi katledildi
11:10 Sancar’dan Kürt partilerine ziyaret: Demokrasi İttifakı’nı 25 Ağustos'ta açıklayacağız
10:01 Baram: Türkiye uluslararası hukuku ihlal ediyor
09:43 ‘Hasta tutsakların özgürlüğü için halk ayağa kalkmalı’
09:29 ‘OBB kente ihanet ediyor’
09:09 Savaşa karşı İstasyon Meydanı’nda buluştular: Çözüm HDP’de
09:08 Özuğurlu: Türkiye’nin operasyon yapması kolay görünmüyor
09:06 5 milyon harcanan mesire alanı harabeye döndü
09:03 Gazeteci Argentieri: Uluslararası halk hareketi olursa hava sahası kapatılır
09:03 ‘İktidarın HDP’li kadın vekillere dönük özel bir uygulaması var’
09:03 Fazladan ölümler resmi Kovid-19 vefatlarının 10 katı
09:01 AKP'li belediye 5 yıl önceki değer ile evleri kamulaştırıyor!
09:01 Rîsor’da ağaç kıyımı için yeni yollar yapılıyor
09:00 Mercan Erkol’ün cenazesi 6 yıldır ailesine verilmiyor
09:00 07 AĞUSTOS 2022 GÜNEMİ
07:41 Kemal Kurkut Futbol Turnuvası’nda final
06/08/2022
22:33 Qamışlo’daki saldırıda 4 kişi hayatını kaybetti
22:22 Washington Enstitüsü: Barzani döneminde gazetecilere karşı ihlaller arttı
21:34 Buldan Muharrem Lokması etkinliğinde: Ortak mücadele etmeliyiz
21:18 Gençlerden ‘Öcalan’a özgürlük’ yürüyüşü
21:00 Meteoroloji’den 3 bölge için sağanak uyarısı
20:11 ODTÜ engel tanımadı: Devrim Stadyumu’nda mezuniyet
20:04 ‘BM Türkiye’yi Irak’tan çıkartacak karar almalı’
19:42 Kabil’de patlama
19:32 Qamişlo’da bir araca saldırı
19:23 Sancar Diyarbakır’dan mesajı verdi: Bu iktidarı göndereceğiz
18:49 Emniyete göre yüzde 98 engelli tutuklu ‘toplum güvenliği için tehlikeli’!
18:20 İstasyon Meydanı’ndan iktidara: Çözüm Soçi’de değil Öcalan’ın özgürlüğünde
17:56 Çözüm Biz’de: Faşizm yıkılacak, özgürlük kazanacak
17:43 Erdoğan: Yüzde 11’lik büyüme ile G20 ülkeleri içinde ilk sıraya yerleştik
17:37 Binler İstasyon Meydanı’na akın ediyor: Çözüm Biz’de
16:01 Tutuklu gazetecilere verilen ödül DFG’ye takdim edildi
16:00 F Oturumu’nda Aysel Tuğluk’a özgürlük istendi
15:46 Türkiye 9 kez kimyasal silah kullandı 20 kez de bombaladı
15:45 Kadın Kooperatifi’nden çiftlik için destek çağrısı