Oramar: Qazi’nin direnişi Öcalan’ın başlattığı mücadeleyle birleşti

img
WAN - Kurdistan Cumhuriyeti’nin kurucusu Qazi Muhammed’in idamının üzerinden 75 yıl geçti. Yazar Kakshar Oramar, “Qazi’nin direnişinin bugün Sayın Öcalan’ın başlattığı mücadele ile birleşmiş ve İran’da ‘Jin jiyan azadî’ felsefesi ile sürüyor” dedi. 
 
İran’ın Mahabad kentinde Kürdistan Cumhuriyeti’ni ilan eden Qazi Muhammed’in, idam edilmesinin üzerinden 75 yıl geçti. Mahabad’ta önde gelen Kadı ailesinden olan ve 1893'te dünyaya gelen Qazi Muhammed, öğrenimini Kutabhane adı verilen bir din okulunda tamamladı. Öğrenim hayatından sonra Mahabad Vakıflar Dairesi Müdürlüğünü yapan Qazi, babası Kadı Ali’nin ölümünden sonra Mahabad’ta Kadılık görevini üstlendi. Bir süre sonra Qazi, Mahabad'da hakimlik görevini yaptı. 1945 yılında Komeleyê Jiyanêwê Kurdistan örgütüne üye oldu. Kısa bir süre sonra örgüte liderlik yapan Qazi, 22 Ocak 1946'da Komara Kurdistan’ı ilan etti.
 
 
CUMHURİYET İLAN EDİLDİ
 
76 yıl önce 22 Ocak 1946’da Mahabad kentinin Çarçıra Meydanı'nda Kürdistan Bayrağı göndere çekilerek Kürdistan Cumhuriyeti’ni ilan eden Qazi Muhammed, 11 Şubat 1946’da yapılan parlamento toplantısında, Cumhurbaşkanı seçildi. Qazi Muhammed parlamentodaki yemin töreninde, “Yüce Allah'ın adına, kutsal Kuran-ı Kerim, ülkem ve bayrağım üzerine ant içiyorum ki, kanımın son damlasına ve son nefesime kadar, canımla ve malımla, özgürlük yolunda bayrağımızın göklerde dalgalanması uğruna çalışacağım” şeklinde yemin etti.  Aynı gün parlamento, Kürt şair Yunus Rauf tarafından 1938 yılında Kurdistan eyaletinde bulunan hapishanede yazdığı “Ey Raqip” şiiri ulusal marş olarak kabul edildi. Kürdistan Cumhuriyeti’nin 11 ay süresince hak ve özgürlüklerden eğitime, diplomasiden ulusal hakların korunmasına, kültürel, basın ve yayın alanında birçok başarılı politikaya imza atıldı. Kürtçe resmi dil ilan edilirken, etiğimde Kürtçe ders verilmeye başlandı. Kurdistan gazetesi yanı sıra Hawar, Hilale, Agir, Gelawêj ve Nıştiman dergileri yayınlandı. Kürtçe radyo yayımları başlatıldı ve Kürt dili ve edebiyatının gelişmesi için çalışmalar yürütüldü.
 
Kurdistan Cumhuriyeti’ne dair “Yadigaren Komara Kurdistan a Sala 1946’an” adlı kitabı kaleme alan yazar ve gazeteci Kakshar Oramar, Komara Kurdistan ve Qazi Muhammed’e dair Mezopotamya Ajansı’na (MA) konuştu.
 
Kakshar Oramar
 
CUMHURÎ KURDİSTAN
 
İlan edilen cumhuriyetin birçok kesim tarafından  “Komara Kurdistana Mahabad/ Kürdistan Mahabad Cumhuriyeti” şeklinde isimlendirildiğini, ancak asıl ismin “Cumhurî Kurdistan” olduğunu ifade eden Oramar, “Cumhuriyetin gerçek ismi Cumhurî Kurdistan’dır. O dönemde bazı tabelalarda, Kürtçe yayınlanan gazete ve dergilerde Cumhurî Kurdistan ismi kullanılıyor. ‘Komara Kurdistana Mahabad’ ismi Archie Roosevelt William Eagleton Jr. tarafından 1960 yılında kaleme alınan ‘The Kurdish Repuclic as Mahabad 1946’ kitabıyla birlikte Kürdistan Mahabad Cumhuriyeti şeklinde anılmaya başlanıyor. Fransa’da 2005 yılında Eagleton ile yüz yüze bir görüşme gerçekleştirdim. Kurdistan Cumhuriyeti ismini, neden Mahabad Kürt Cumhuriyeti şeklinde yazıp küçük bir şeymiş gibi lanse etmeye çalıştığını sorup, kendisini eleştirdim. Eagleton, eleştirileri kabul etti ve bana şunları söyledi: ‘1960'larda İran'ın izni üzerine gidebildim ve araştırma yapabildim. Ancak İran istihbaratı Kurdistan ismini çok kullanmamamı söylediler. Bu nedenle böyle bir isim verdim’” diye belirtti.
 
CUMHURİYETİN SINIRLARI
 
Cumhurî/Komara Kurdistan’ın sınırlarının sadece Mahabad kenti olmadığını, Urmiye, Salmas, Mako, Xoy'un bir bölümü, Kutur, Serdeşt, Pirenşer, Şino, Mahabad ve Bokan kentlerinin cumhuriyetin sınırları içerisinde yer aldığını kaydeden Oramar, “Tabi, Qazi Muhammed, Kurdistan Cumhuriyeti kurdu ancak onun hayali büyük Kurdistan’dı. Zaten not defterinde,  büyük Kurdistan haritası vardı ve Kürt birliğinin sağlanmasından yanaydı. Görüşmelerinde her zaman kendilerinin, Şeyh Sait, İshak Nuri Paşa, Simkokê Şikak ve Şeyh Ubeydullah’ın devamı olduklarını söylüyordu” anlattı. 
 
CUMHURİYET’TE YAPILAN POLİTİKALAR
 
Yaklaşık bir yıl süren Komara Kurdistan’da her şeyin sistematik hale getirilmeye çalışıldığını ifade eden Oramar, “O dönemde birçok karar veriliyor ve bu kararlardan biri de Rojhilat'ta Kürt topraklarının tamamını bir araya getirme kararıdır. Tabi, o dönem yeteri güçleri olmaması nedeniyle bir şey yapamıyorlar. Kürtçe resmi dil oluyor ve eğitim Kürtçe verilmeye başlıyor. Kürtçe Kurdistan adında dergi ve gazete çıkarılıyor. Niştiman adında bir dergi çıkarılıyor. Bokan kentinde çocuklar için Kürtçe dergi ve kitaplar basılıyor. Mahabad'ta yaşayan Ermeni ve Yahudiler’e de eşit haklar tanınıyor. Kadınları erkeklerle eşit haklarda yaşamaya başlıyor öyle ki, Qazi Muhammed’in desteği ile eşi kadın örgütlemesi yapmaya başlamıştı. Bir kadın birliği topluluğu oluşturulmaya çalışıldı. Hatta o dönemde, kadınlara tanınan eşit haklar nedeniyle Qazi, bazı şeyh ve meleler tarafından ‘kafir’ ilan ediliyor. Qazi Muhammed diktatörlük yapmak yerine, Mahabat’ta bulunan Abbas Ağa Camisi'nde kendisini ‘kafir’ ilan eden şeyh ve melelerle 6 gün süren tartışmalar yürütüyor. Yapılan tartışmalar sonunda şeyh ve melleler, kadınların eşit haklara sahip olduğuna ikna ediliyor. Yapılan şeylerden biri de, Rusya'ya askeri yüksekokul için 60 öğrenci gönderiliyor” şeklinde sıraladı.
 
 
ANLAŞMAYA UYULMADI
 
Qazi Muhammed’in diplomasi alanında Azerbaycan hükümeti ile ilişkiler başlattığını ve Kurdistan ile Azerbaycan hükümeti ile bir anlaşma gerçekleştirdiğini kaydeden Oramar, “Yapılan anlaşmada, olası bir İran saldırısı üzerine birlik içerisinde hareket edilip, karşı konulacaktı. İki hükümet, topraklarında bulunan Kürt ve Azerilerin haklarına saygı gösterecekti. Herkes anadilinde eğitim görebilecek. Nüfusun çoğunluğuna göre birinci ve ikinci resmi diller sağlanacak. Ancak Azerbaycan hükümeti anlaşmaya uymadı ve Kürtlerin kendi egemenliklerine altına girmeyi planladı. Qazi buna karşı çıktı ve anlaşma sonlandırıldı” bilgisini paylaştı.
 
KÜRT ULUSAL BİRLİĞİ
 
Qazi Muhammed’in birlik talebini hatırlatan Oramar, devamında “Kürt halkı birçok katliama maruz kaldı. Bu katliam ve saldırılara karşı Qazi, 75 yıl önce ‘Kürt Ulusal Birliği’ dedi ve dediği halen geçerli. Qazi’nin yarattığı direniş bugün Sayın Öcalan’ın başlattığı mücadele ile birleşmiş ve İran’da ‘Jin jiyan azadî’ felsefesi ile sürüyor. Qazi'nin birlik talebi ve arzusunu olan birlik vurgusunu hatırlamamız ve ona göre bir Kürt mücadele zemini sağlanmamız gerekiyor” dedi.
 
İDAM EDİLDİ
 
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSBC) 1941 yılında işgal ettiği İran ve Rojhilat’tan 16 Kasım 1946'da çekildiğini belirten Oramar, şöyle devam etti; “İngiltere'nin desteğini alan İran, Komara Kurdistan’a saldırmaya başladı. Olası katliamlara karşı halkla toplantılar yapan Qazi Muhammed, halkın talebi üzerine İran yönetimiyle anlaşma kararı aldı. İran Ordusu 17 Aralık 1946 yılında Mahabad kentine girdi ve Mahabad Kürt Cumhuriyeti'ne son verdi.  Qazi Muhammed, kardeşi Sedr Qazi ile kuzeni Seyf Qazi, 2 gün süren göstermelik yargılamanın ardından 31 Mart 1947'de Çarçıra Meydanı’nda idam edildi.”
 
 
‘QAZİ’NİN VASİYETİ’
 
Qazi Muhammed’in idam öncesi kaleme aldığı vasiyet şöyle: “Ben ömrümün son saatlerini yaşıyorum. Allah aşkına, bir birinize düşmanlık etmeyin, bir birinizi destekleyerek düşmana ve zalimlere karşı durun! Kendinizi düşmana ucuz satmayın! Kürt halkının düşmanları çoktur, zorba ve acımasızdırlar. Her halkın, ulusun başarısının sembolü, birliktir, işbirliği ve dayanışmadır. Birliğini sağlamayan, ittifakı olmayan her halk, her zaman düşmanın baskısına maruz kalır, ezilir. Kürtlerin, yeryüzünde yaşayan diğer halklardan hiç bir eksiği yoktur. Hatta siz yiğitliğinizle, fedakârlığınızla, baskıdan kurtulan halklardan daha ileridesiniz. Düşman, işinin gerektiği kadarıyla sizi ister ve işi bittikten sonra size hiç acımaz, sizi hiç affetmez. Düşmanlarının zulmünden kurtulan halklar da sizin gibiydiler, ama onlar kurtuluş için birliklerini sağlamışlardı. Yeryüzündeki tüm halklar gibi artık siz de baskıdan kurtulun. Birlik olursanız, birbirinizi kıskanmazsanız, kendinizi düşmana satmazsanız, siz de kurtulursunuz.”
 
MA / Cengiz Özbasar

Diğer başlıklar

20:05 Uzman çavuş tacizi Manisa’da protesto edildi
19:24 Amed’de galibiyet sevinci
18:38 Nehre düşen çocuk hastaneye kaldırıldı
18:35 Şarbajêr’e SİHA saldırısında bir genç katledildi
17:23 Amedspor, Kastamonu engellini aştı
16:48 Gümüşhane seçimlerinin yenilenme talebine ret
16:39 Özsavunmada bulunan kadın gözaltına alındı
16:09 22 yaşında girdiği cezaevinden 52 yaşında çıktı
15:28 Hakan Fidan İran Dışişleri Bakanı ile görüştü
14:55 9 kişinin öldüğü silahlı kavganın firari zanlısı 10 ay sonra yakalandı
14:36 Nisêbîn’de tacize karşı yürüyüş: Şiddete karşı özsavunmamızı geliştireceğiz
13:36 Tutsak yakınlarının Adalet Nöbeti farklı eylemlerle sürecek
13:05 Taciz faili uzman çavuşu darp eden 4 kişi serbest bırakıldı
12:45 İSİG: 3 ayda 425 işçi hayatını kaybetti
11:59 TJA’dan kampanyaya dair açıklama: Mücadele her koşulda sürecek
11:06 İran saldırının sonuçlandığını duyurdu, ABD’den İsrail’e uyarı
10:17 İsrail: İran yaklaşık 290 füze ve İHA ile saldırdı
10:14 İsrail çağrı yaptı: BM Güvenlik Konseyi bugün toplanıyor
09:51 Türkiye Metîna’da iki köyü bombaladı
09:44 Jin Dergi ‘Kadınların birleşik özgürlük mücadelesi ve Üçüncü Yol’ başlığıyla çıktı
09:11 Gazeteci Ahmet’ten 173 gündür haber yok
09:10 Ekonomist Önder: 'Beka' söylemi halklarda karşılık bulmadı
09:06 Tutsakların ‘özgürlük’ eylemi devam ediyor
09:01 Muayene raporu olmadan tutuklanan çocuk cezaevi kapısından döndürüldü!
09:00 14 NİSAN 2024 GÜNDEMİ
07:54 THY ve Pegasus İran uçuşlarını iptal etti
13/04/2024
23:41 Soma’da iş cinayeti
23:28 İran, İsrail’e saldırı başlattı
22:52 Ürdün hava sahasını kapattı, İsrail'de okullar tatil edildi
22:42 Tecride karşı Kopenhag ve Mannheim’de miting
22:36 Şengalli kadınlar özsavunma hamlesi başlattı
20:33 Beyoğlu'nda silahlı saldırı: 1 kişi hayatını kaybetti
20:28 Zenûbiya Kadın Topluluğu'ndan şiddete dair açıklama
20:21 Gazeteci Dilan Oynaş tahliye edildi
19:13 Hedef gösterilen Evren Barış Yavuz tutuklandı
17:17 Teleferik kazasıyla ilgili 13 kişi hakkında gözaltı kararı
17:10 Meletî’de 3.7 büyüklüğünde deprem
17:05 Taciz faili uzman çavuş gözaltına alındı
16:58 1 Mayıs Platformu’ndan işçi katliamlarına karşı Taksim çağrısı
16:39 Teleferik faciasında 17 kişi hastaneye kaldırıldı
16:30 TJA'dan uzman çavuş tacizine tepki: Sessiz kalmayacağız
16:09 'Özgürlüğe yol olsun' diyerek fidan diktiler
16:08 Başkaya’nın ‘Uygarlık Paradigmasını Değiştirmek’ kitabı okuyucuyla buluştu
16:02 Edirne'de bir kadın katledildi
15:57 Adalet Nöbeti: Abdullah Öcalan'ın özgürlüğünde ısrarcıyız
15:52 DEM Parti Kadın Meclisi’nden uzman çavuş tacizine ilişkin açıklama
15:14 Pakistan’da silahlı saldırı: 10 kişi katledildi
15:06 İHD, hasta tutsak Demir, Güvel ve Zoraslan’ın tahliyesini istedi
14:49 Uzman çavuş tacizi yürüyüşle protesto edildi: Fail korumaya alındı
14:28 3 kişiyi katleden Cihan Oral hala yakalanmadı
14:08 Kayıp yakınları 3 kentte kaybettirilenlerin akıbetini sordu
13:55 Mexmûr’da yeni belediye eşbaşkanları belirlendi
13:54 Cumartesi Anneleri Ali İhsan Dağlı’nın faillerinin yargılanmasını istedi
13:32 Makine Mühendisleri Odası'ndan 'teleferik' açıklaması: Kontroller yapılmadı
13:28 Teleferik direği heyelan nedeniyle kırılmış!
13:00 Fransa’nın Türkiye’ye teslim ettiği kişi cezaevine konuldu
12:56 Avustralya’da alışveriş merkezine saldırı: 5 ölü
11:43 Eynerce Deresi fabrika atıkları nedeniyle köpüklü akıyor
11:30 Teleferik faciasında tahliye çalışmaları sürüyor: 128 kişi kurtarıldı
10:58 Mêrdîn'de ekmeğe yüzde 33 zam
10:51 MKM’de tenbûr atölyesi
10:03 İsrail’le ticarete dair paylaşıma gözaltı
09:44 Tutsaklar ‘Abdullah Öcalan’a özgürlük’ eyleminde
09:42 Gazeteci Ahmet 172 gündür KDP istihbaratının elinde
09:37 Ege Denizi’nde deprem
09:25 Çand Ma'dan kitap ve tembur kampanyası
09:11 Gazeteci Işık: Erdoğan uluslararası görüşmelerle tutunacak dal arıyor
09:08 Depli besiciler dertli: Günü kurtarıyoruz
09:06 Tecavüze uğrayan kadın: Dayanışma güç verdi, artık korkmuyorum
09:02 Beşiktaş yangın faciası: 29 kişi denetimsiz çalışma sonucu yaşamını yitirdi
09:01 13 NİSAN 2024 GÜNDEMİ
00:10 Bir kadını taciz eden uzman çavuş darp edildi
00:04 Antalya'daki teleferik kazasıyla ilgili soruşturma başlatıldı
12/04/2024
23:47 Serhat Gültekin Fransa tarafından Türkiye’ye teslim edildi
23:29 THY'nin Varşova-İstanbul seferinde bomba ihbarı
22:54 Amed-Êlih yolunda kaza
22:44 Antalya’daki teleferik kazasında 184 kişi kurtarılmayı bekliyor
21:27 BM: Gazze’de su yoluyla bulaşan hastalıklar yayılıyor
19:08 Mayın patlamasında 3 kişi yaşamını yitirdi
18:58 YSK, 22 itirazı reddetti
17:18 Licê’de eşbaşkanlar mazbatalarını aldı
17:12 HES’e karşı Uzungöl için mücadele çağrısı
16:45 Hatimoğulları: Konutlar depremzedelere ücretsiz teslim edilmeli
16:16 Av. Medet Serhat'ın mezarına dönük saldırı protesto edildi: DAİŞ zihniyeti
16:08 30 yıllık tutsak Şen’in tahliyesi ikinci kez ertelendi
15:12 Adalet Nöbeti'ne mesaj gönderen tutsak: Direnişiniz bize umut veriyor
13:25 DEM Parti'den Kobanê Davası'na çağrı: Özgürlüklerden yana tutum alın
13:04 Yaşamını yitiren Filistinli sayısı 33 bini geçti
12:52 Hatimoğulları Hatay’daki aileleri ziyaret etti
12:28 Bayram tatilinin 6 günlük bilançosu: 48 kişi yaşamını yitirdi
12:20 Banka ATM’lerinde bayram sonrası yeni dönem
12:19 BM, Filistin'in üyeliği için mutabakat sağlayamadı
10:31 Ebex’de şüpheli kadın ölümü
10:26 MKG: Evrim Alataş'ın gösterdiği ışık bize rehber oldu
10:14 Mexmur’da belediye seçimleri
09:28 Meletî’de 4.1 büyüklüğünde deprem
09:10 Tutsaklar Abdullah Öcalan’ın özgürlüğü için eylemde
09:09 171 gün oldu: Gazeteci Ahmet’ten haber yok
09:08 Geçinemeyen üniversite öğrencileri: Sorumlusu iktidar
09:06 Siyaset Bilimci Aksoyoğlu: Wan, muhalefet için sınav iktidar için geri adım oldu
09:04 'Motivasyonu artmasın' diye yazdığı kitap kendisine verilmedi
09:02 Ekolojist Yanlıç: Madencilik talanına çözüm ekolojik bir sistem
09:01 Tecavüz, şantaj ve fuhuş: Fail korucu ve arkadaşları beraat ettirildi
09:00 12 NİSAN 2024 GÜNDEMİ
11/04/2024
22:41 Gazze'ye yeni bir saldırı başlatıldı
21:51 30 yılın ardından tahliye oldu
20:56 Kürt partilerinin ortak siyasi tutum çalışmaları sürüyor
19:16 Adalet Nöbeti: Kürtler tarihi bir direniş gösteriyor
19:03 Demokratik kitle örgütlerinden Şenyaşar’a destek ziyareti
18:32 İsrail'den İran’a karşı hava tatbikatı
18:07 Amedspor’a para cezası
17:26 AP’de cezaevleri konferansı: Tecride karşı uluslararası bir ağ kurulmalı
16:23 YSK Başkanı Ahmet Yener: 4 yerde seçim yenilenecek
16:18 Bursa’da şüpheli kadın ölümü
16:09 1’inci Düsseldorf Kürt Film Festivali 25 Nisan’da başlıyor
15:59 Agirî’de dere taşınca evler su altında kaldı
15:19 Wan halkı çifte bayram kutluyor
14:46 Yurtsever Aşiretler: Kürdistan değerlerine ihanet edenlerin sofrasına oturmayın
13:57 DBP ve DEM Parti'nin bayramlaşma programında 'birlik' mesajı
13:56 Bakırhan: Kürtlere düşmanlık edenler kaybetti
13:36 Siyasi partilerden DEM Parti’ye bayram ziyareti
13:27 İki Êzidî çocuğu köleleştiren Iraklı çift Almanya’da tutuklandı
13:07 Hatimoğulları: Kürt sorunu için diyalog kapıları açılmalı
12:55 Amedspor maçı için kentte led ekranlar kurulacak
12:43 Üveyş Öcalan mezarı başında anıldı
12:19 Nikaragua, Berlin Büyükelçiliğini kapattı
11:57 Bayram tatilinin ilk 5 gününde trafikte 38 kişi öldü, 5 bin 26 kişi yaralandı
11:46 Ekrem İmamoğlu The Economist’e yazdı: Türkiye artık seçeneksiz değil
11:31 'Çocuk istismarı' suçundan 31 binden fazla dosya açıldı
10:56 AP mülteciliği zorlaştıran anlaşmayı onayladı
10:03 İsrail ile İran arasındaki gerilim yükseliyor
09:16 Akdeniz'de mülteci teknesi battı: 8 kişi yaşamını yitirdi
09:09 170 gündür kayıp Süleyman Ahmet'e dair başvurular yanıtsız
09:08 Abdullah Öcalan'ın 'İsyan tufanı': Üveyş Öcalan
09:06 HDP ve Yeşil Sol Parti binasına saldırı girişimiyle ilgili dava açıldı
09:04 Amed halkı belediyelerden nasıl bir hizmet bekliyor?
09:02 ‘Abdullah Öcalan’ın özgürleşmesi için herkes ayağa kalkmalı’
09:00 AKP’li yönetim belediyede okey masası kurmuş
09:00 11 NİSAN 2024 GÜNDEMİ
10/04/2024
22:32 Sele kapılan çocuklardan biri yaşamını yitirdi
21:25 Olağanüstü itiraz süreci 14 Nisan'a kadar sürecek
20:40 9. Amed Tiyatro Festivali başlıyor
19:30 CPT önünde başlatılacak 'özgürlük' talepli eyleme çağrı
19:13 Minbic kırsalı bombalandı
18:35 İsrail saldırısında Haniye'nin 3 oğlu hayatını kaybetti
18:07 Ev baskınlarında 15 gözaltı
17:43 Katledilen avukat Serhat’ın mezarına saldırı
17:13 Tayvan’daki depremde can kaybı 16’ya çıktı
16:47 Şenyaşar'ın 'adalet' direnişi bayramda da devam etti
16:30 Biden, 33 bin insan öldükten sonra Netanyahu için 'hata yapıyor' dedi