Reisi'den akılda kalanlar: Jîna Emînî'nin katledilmesi, idamlar ve şiddet

img
İZMİR - Helikopter kazasında hayatını kaybeden İran Cumhurbaşkanı Reisi, binlerce kişinin idamı ve Jîna Emînî'nin katledilmesine karşı başlayan direnişe karşı tutumuyla akıllarda kaldı. 
 
İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, Tebriz Cuma İmamı El Haşim ve Doğu Azerbaycan Valisi Dr. Melik Rahmeti içerisinde bulunduğu helikopter dün saatlerinde Doğu Azerbaycan eyaletinde kaza yaptı. Kazada, 4 isim de yaşamını yitirdi. 2021 yılında İran Cumhurbaşkanı seçilen Reisi döneminde, ekonomik kriz, Jîna Emînî eylemleri, İsrail ile girilen çatışmalar ve Kürt düşmanlığı damgasını vurdu. 
 
ÖLÜM KOMİTESİ’NDE YER ALDI
 
14 Aralık 1960'ta Meşhed'de doğan Reisi, 1979'daki İran İslam Devrimi'nin ardından 1981'de Kereç savcısı olarak kariyerine başladı. Kısa sürede Tahran Başsavcı Vekilli olan Reisi, İran devrim lideri Humeyni'nin talimatıyla 1988 yılında hapisteki rejim muhaliflerinin idam kararını veren komitede yer aldı. Rejim muhalifleri tarafından "Ölüm komitesi" olarak adlandırılan 4 kişilik heyette yer alan Reisi, muhaliflerce "Katliam ayetullahı" olarak adlandırılıyor.  İdam kararlarını veren komitede yer aldığı dönemde yaklaşık 3 bin kişinin idam edildiği iddia ediliyor. Siyasi tutukluların idam edilmesinde ve 2009'daki sokak eylemlerinin bastırılmasında oynadığı rol nedeniyle Kasım 2019'da ABD tarafından yaptırım listesine alınan Reisi, idamlarda oynadığı rol hakkında ise hiçbir açıklama yapmadı.
 
Humeyni'nin ölümü sonrası Reisi, 1989-1994 yıllarında Tahran Başsavcısı, 1994-2004 arasında ise Devlet Denetleme Kurumu Başkanlığı yaptı. 2004'te Yargı Erki Başkanı Birinci Yardımcısı olan Reisi, 2014'de İran Genel Başsavcılığına, 2016'da ise Meşhed kentindeki İmam Rıza Türbe ve Külliyesi Vakfı Başkanlığı'na getirildi. Mart 2019'da Yargı Erki Başkanı olan Reisi, 18 Haziran 2021'de yapılan seçimleri kazanarak, 8'inci İran Cumhurbaşkanı oldu. 
 
İDAMLAR 3 KATINA ÇIKTI
 
1988'deki "Ölüm komitesi" üyesi olarak da bilinen Reisi, Cumhurbaşkanı olduktan sonrada idamlarda büyük bir artış yaşandı. Norveç merkezli İran İnsan Hakları (IHR) ve Paris merkezli İdam Cezasına Karşı Birlikte (ECPM) tarafından ortak hazırlanan raporlara göre, Reisi'nin Cumhurbaşkanı olduğu 2021'de en az 333 kişi idam edilirken, bu sayı 2022'de 582, 2023'de 834'e çıktı. İdam cezalarında neredeyse 3 kat bir artış yaşanırken, bunların etnik ve dini azınlıklara yönelik olması da dikkat çekti. Kürt siyasi aktivistleri halka açık alanlarda idam eden rejim, yine 2023 yılında yaşanan idamlarda da Beluç halkını hedef aldı. 2023 raporuna göre idam edilen 834 kişiden 167'si Beluç. Beluç toplumunun İran nüfusunun yüzde 5'ine tekabül etmesine rağmen 2023 yılındaki toplam idamların yüzde 20'sini oluşturdu. 
 
EKONOMİK KRİZ EYLEMLERİNE ŞİDDET
 
Reisi, görev yaptığı süre zarfında iç ve dış siyasette saldırgan bir tutum izlerken, "Ekonomik krizle mücadele etme" vaadiyle kazandığı seçimlerin hemen ardından ekonomik kriz protestoları ile karşılaştı. 2022 Mayıs ayında ekmek ve makarna fiyatlarına yüksek oranda zam gelmesinin ardından İran'ın birçok kentinde sokak eylemleri başladı. Özellikle Huzistan eyaletinde etkili olan eylemler, rejim güçlerinin sert saldırıları ile karşılaştı. Kolluk ve devrim muhafızlarının saldırıları sonucu çok sayıda insan yaralandı, gözaltına alındı ve tutuklandı. Eylemlerin olduğu kentlerde internet tamamen kesildi, civar kentlerde bağlantı hızı zayıflatıldı. 
 
JÎNA EMÎNÎ PROTESTOLARINDAKİ ROLÜ
 
Bu eylemlerin hemen arkasından ise son yıllarda İran'da yaşanan en kitlesel gösterilere sahne oldu. İranlı Kürt Jîna Emînî, 13 Eylül 2022'de Tahran'da "Ahlak polisi" olarak bilinen irşad devriyeleri tarafından "Başörtü kurallarına uymadığı" gerekçesiyle gözaltına alındı ve uygulanan işkence sonucu 16 Eylül'de hayatını kaybetti. Jîna Emînî gözaltındayken ölümü, ülkede geniş çaplı bir protesto hareketinin kıvılcımı oldu. Kadınların başörtülerini yaktığı ve saçlarını kestiği görüntüler yayılırken, "Jin, jiyan, azadi" sloganı eylemlerin simgesi haline geldi. Jîna Emînî'nin ölümü sonrası açıklama yapan Reisi, “Ayaklanmalara katılanlarla kararlı bir şekilde baş edilecek, bu halkın talebi” diye konuşmuştu. Jîna Emînî’nin öldürülmesinin ardından ülke geneline yayılan protestolarda sert bir tutum izleyen Reisi, eylemlerin kolluk kuvvetleri tarafından bastırılması yönünde talimat verdi. Aylar süren protestolarda BM rakamlarına göre 551 protestocu güvenlik güçleri tarafından katledildi. 20 binden fazla protestocu gözaltına alındı, 9 kişi idam edildi.
 
BAŞÖRTÜ YASASI SUNDU
 
Ülke içindeki sert tutumuna devam eden Reisi, tam da Jîna Emînî’nin katledilmesinin birinci yıl dönümünde, İran Meclisi'ne “İffet ve Başörtüsü Kültürünün Desteklenmesi” yasa tasarısını sundu. 20 Eylül 2023'te Meclis’te kabul edilen yasa ile zorunlu başörtüsü yasası ihlallerine karşı para cezası, bankacılık hizmetlerinin engellenmesi ve adli işlem öngören yasayı onayladı. 
 
ORTADOĞU POLİTİKASI 
 
İç siyasette sert tutumu ile bilinen Reisi’nin döneminde Ortadoğu'da da gerilim sürekli tırmandı. Suriye, Irak ve Yemen'de etkinliğini sürdüren Reisi döneminde İran, tarihinde ilk kez İsrail’e doğrudan ve açık bir şekilde saldırdı. 1 Nisan 2024'te İsrail'in Suriye'de İran büyükelçiliğine saldırması sonrası 13 Nisan 2024'te İran, insansız hava araçları ve füzeler ile İsrail'e saldırı düzenledi. "Sadık Vaat Harekâtı" adı verilen hareket sonrası İsrail de İran'a saldırı düzenledi. Reisi bu saldırılar sonrasında Amerika ve İsrail'e karşı duruşlarının halktan her geçen gün daha fazla destek aldığını iddia etti. Filistin meselesinde de İsrail'e karşı sert söylemleri ile bilinen Reisi, helikopterinin düşmesinden saatler önce Filistinlilere verdiği desteği bir kez daha vurgulayan Reisi, “Filistin, Müslüman dünyasının ilk meselesidir” dedi.
 
NORMALLEŞME ADIMLARI
 
Mart 2023’te bölgedeki rakibi Suudi Arabistan ile arasını düzeltmek için adım attı. Fakat 7 Ekim’de Hamas’ın İsrail’e karşı başlattığı Aksa Tufanı Operasyonu ve İsrail’in Gazze’ye saldırıları bölgeyi yeni bir denklemin içerisine sürükledi. Lübnan’da Hizbullah, Yemen’de Husiler ve Irak ile Suriye’de çeşitli silahlı gruplar, İran’ın dahil olduğu çatışma potansiyelinin geniş bir alana yayılmasını beraberinde getirdi. Fakat yine de Suudi Arabistan ve Mısır ile yaptığı görüşmelerle normalleşme sürecine girdi. Türkiye ile de girdiği sıkı ilişkilerle bilinen Reisi 24 Ocak'ta Türkiye'de görüştüğü Cumhurbaşkanı Erdoğan ile 10 maddelik başta Karma Ekonomik Komisyon, güvenlik, ulaştırma, gümrük, sınır ve tarım alanlarında işbirliğine dair anlaşma imzaladı. 
 
İYİ ANILMADI
 
Öte yandan Reisi'nin ölümünün ardından birçok sanal medya platformunda insan hakları savunucuları ve kadın örgütleri, İran'daki idamlar ve kadınlara yönelik baskılar anımsatan paylaşımlarda bulundu. 

Diğer başlıklar

11:28 DAİŞ Rusya'daki gözaltı merkezine saldırdı
09:57 Vedat Aydın mezarı başında anıldı
09:55 Bayram tatilinin birinci günü: 852 kaza, 5 ölü
09:26 Eskişehir'de erkek şiddeti: 1 kadın, 1 çocuk katledildi
09:21 Tutsakların ‘özgürlük’ eylemi sürüyor
09:18 Ağır hasta tutsak Ayık'a dair talepler kabul edilmiyor
09:15 Jin dergi 'Doğa-kadın sömürüsüne ekolojik yaklaşım' başlığıyla yayında
09:10 ‘Kadının soyadı’ düzenlemesine tepki: Kazanılmış haklar hedefte
09:04 Gazeteci Mervan: Tecrit sonu uçurum olan bir sokaktır
09:03 Aktar: Mahkeme üzerine düşen rolü oynadı
Batı: Politik cinayetlerde cezasızlık gelenek haline geldi
09:00 Bıraktığı miras kadınların mücadelesine ışık tutuyor
09:00 16 HAZİRAN 2024 GÜNDEMİ
00:00 Özerk Yönetim’den Kurban Bayramı mesajı
15/06/2024
23:56 İzmir'de yangın: Bir mahalle tahliye edildi
22:38 İlahiyatçı İhsan Eliaçık: Kayyım atamaları en büyük zulümdür
21:39 Kayyım nöbeti: Halk sorunlarını anlattı
18:55 Öğretmenler 21 gündür eylemde
18:51 Birçok kentte mezarlık ziyaretleri
18:19 30 yıllık tutsak Özhan tahliye edildi
18:13 İran-İsveç arasında tutuklu takası
18:01 Hatimoğulları Riha'da belediyeleri ziyaret etti
17:37 Arazi kavgasında bir kişi yaşamını yitirdi
17:02 Bakırhan’dan Îdîr ve Halfeli belediyelerine ziyaret
15:40 Tahliyesi engellenen 32 yıllık hasta tutsak için özgürlük talebi
15:12 Erdoğan: İade-i ziyaretimizi hazmedemediler
14:56 Tahrip edilen mezarlığa bayram ziyareti
14:55 Katledilen Şenyaşarlar anıldı: Emine ananın feryadını duyun
14:48 ‘F oturumu’nda Wernicke Korsakoff hastası Özelmalı için çağrı
14:32 DEM Parti'den Awîskê açıklaması: Halka ihanet etti
14:05 Kayıp Gamze Akar’dan 6 gündür haber alınamıyor
13:29 Cumartesi Anneleri: Bu suçun sorumluları kim?
12:46 Saldırıya uğrayan parti binasına ziyaret
12:19 Qoser’de kaza: 5 kişi yaralandı
12:18 Wan'da bayram alışverişi: Çocuklara elbise alamıyoruz
12:17 BES-AR: Yoksulluk sınırı 70 bini geçti
12:04 30 yıl önce katledilen Avcıl'ın failleri soruldu
11:52 DEM Parti'den Seyfo Katliamı ile yüzleşme çağrısı
11:12 MRAP'tan BM oturumları öncesi Türkiye raporu
10:25 Kayyım nöbetini kadınlar devralacak
09:45 Savcıyla tartışan şoför ve muavin 'darp' iddiasıyla tutuklandı
09:35 Bayram alışverişi sönük geçiyor
09:32 Tutsakların ‘özgürlük’ eylemi sürüyor
09:08 Deniz'ler büyüyor!
09:08 Çiftçi taban fiyata tepkili: Gelir masrafa gidiyor
09:07 Hüda Kaya’nın duruşması öncesi kızından çağrı
09:06 Giresunlular maden protestosuna hazırlanıyor
09:05 Tuncel: AKP, Kürtsüz ve demokrasisiz bir cumhuriyet inşa etmek istiyor
09:01 15 HAZİRAN 2024 GÜNDEMİ
14/06/2024
23:47 Şengal Dağı’nda yangın
22:50 Nöbetler 11’inci gününde: Kayyım defol
22:36 İstanbul’da halk toplantıları: Tecridi kırma ve örgütlülüğümüzü yükseltme zamanı
22:08 İstanbul Nöbeti 7’nci gününde: Mücadelemiz ortak
20:29 Ev işçileri eylemde
20:20 Tahliye edilen 30 yıllık tutsağa görkemli karşılama
20:13 Hatimoğulları: Halklar kazanacak
Bayındır: İrademize sahip çıkıyoruz
19:08 Hayvanlar için eylem 22’nci gününde
17:46 Eğitim Nöbeti 20 gündür devam ediyor
17:36 Ege'de orman yangınları: Uçak Bafa Gölüne düştü
16:42 Hatimoğulları'ndan Akdeniz Belediyesi'ne ziyaret
16:34 Wan ve Adana'da ‘Özgürlüğe ses ver’ eylemi
16:23 1 Mayıs kutlamaları nedeniyle tutuklananlara disiplin soruşturması
16:21 Eğitim Sen Bakan Tekin’e yılsonu notu ‘sıfır’ verdi
15:21 Depremzede Kaya’nın eylemi 7’nci haftasında
15:10 Belediye çalışanları ‘düşük tazminata’ karşı eylemde
14:53 İmralı'ya aile ve avukatlardan bayram başvurusu
14:48 Gazeteci Serdar Karakoç’a şartlı tahliye
14:40 ÖHD’den Wan Barosu’na Abdullah Öcalan için başvuru
14:39 Adana'da zam tepkisi: Ulaşım bir haktır, zamlar geri alınsın
14:06 Hukuk örgütleri: Adil yargılanma hakkı artık bir rivayet
13:45 İzmir Büyükşehir Belediyesi’nde işçi eylemleri büyüyor
13:43 Danıştay'a yeni müfredatın iptali için başvuru
13:33 Çinli #MeToo aktivistine beş yıl hapis cezası
13:13 İHD eşbaşkanına polis takibi ve taciz
12:36 DEM Parti’den İşçi Direnişi’nin yıl dönümünde ortak mücadele çağrısı
12:33 İYİ Parti’den bir istifa daha: Sandalye sayısı 35’e düştü
12:17 Fail asker-polis olunca 'cezasızlık' değişmiyor
11:19 6 yıl geçmesine rağmen yas tut(a)madı
11:12 Sêwereg’te silahlı kavga: 1 ölü, 5 yaralı
11:04 Hollanda'da tutuklanan gazeteci Karakoç için çağrı
10:13 Abdullah Öcalan'ın avukatı: Tecrit yoksa neden CPT raporu açıklanmıyor?
10:00 Elçi davasında cezasızlık: Hukuk Kürtler için işlemiyor
09:28 Tutsakların ‘özgürlük’ eylemi devam ediyor
09:24 Sêrt'te siyasi parti başkanları kayyıma tepkili: Haksızlık
09:19 İBB Meclis üyesi: Edirne'de ayrı Hakkari'de ayrı kanun uygulayamazsınız
09:18 Antalya S Tipi'nde tutsaklara hücre cezası
09:17 Ne satan ne alan memnun!
09:11 Êlih kayyımı 290 milyon faizle 545 milyon kredi çekmiş
09:04 CPT önünde 'Öcalan'a özgürlük' diye haykıracaklar
09:03 Deniz Poyraz Korosu: Her dilden şarkılarla Deniz’i yaşatacağız
09:02 Kayyımın yeni imar planı da mahkemeden döndü
09:01 Şırnak Cezaevi'nde su ve hastaneye sevk sorunu
09:00 Şirnex'te 6 ayda 20 yasak
09:00 Av. Cinbaş: Kayyım ataması hukuki değil siyasidir
09:00 14 HAZİRAN 2024 GÜNDEMİ
13/06/2024
23:29 Pendik'te kayyım protestosu
22:45 Eğitim Sen Êlih şubesinden Kürtçe kurs mezun töreni
22:35 Nöbet eylemi 10'uncu gününde: Vazgeçmeyeceğiz
22:22 DEM Parti’den Erdoğan’a Demirtaş yanıtı: Talimatlı mahkeme bile yalanladı
22:00 Nurettin Çelik 30 yılın ardından tahliye edildi
21:45 İrade gaspına karşı İstanbul nöbeti 6’ıncı gününde: Çözüm ortak mücadele
20:48 Öğretmen Sendikası: Kazanana kadar alanı terk etmiyoruz
20:38 Adalet Nöbeti Deniz Poyraz'a adandı
20:31 HDP binasına saldırı davası: Sanığın mesajlaşmaları dosyada
20:05 '15-16 Haziran ruhuyla mücadeleyi büyütelim'
19:30 İspanyol gazeteciyi azarlayan Erdoğan Demirtaş ve Kavala için ‘terörist’ dedi
19:10 Akbelen davasında talepler reddedildi
18:59 İzmir'de Wan protestolarında tutuklanan 9 kişiye tahliye
18:55 Adana'da KHK'lilerden ‘bu zulmü durdurun' çağrısı
18:48 Ekolojistlerden ‘karalamalara’ yanıt: Dava açacağız
18:45 CHP’den MHP’ye tehdit yanıtı: Haddinize değil
18:23 Colemêrg’te miting sonrası yürüyüş
18:14 Bozan: Akdeniz buluşması tepkimizin sonu değil başlangıcıdır
18:01 Hatimoğulları: Kayyım derhal el çektirilsin
Bakırhan: Hakkari biziz, siz olsa olsa gaspçı olursunuz
17:27 Sinpaş otelin inşaatı mühürlendi
17:26 Darp edilerek gözaltına alınan Avşar serbest bırakıldı
17:13 İnşaattan düşen 2 işçi yaralandı
17:04 Kayyıma karşı mitingde direniş mesajları: Bu politika kaybedecek
16:47 Akış'tan mitinge mesaj: Direnmeye devam edeceğiz
16:37 Sêrt Belediyesi’nde ‘jinkart’ uygulaması
16:36 3 ilde orman yangını
16:30 İsrail ordusu Cenin’e girdi
16:05 Kayyıma karşı miting onbinlerin katılımıyla başladı
16:03 'KCK Akademi' davasında 12 kişi beraat etti
15:21 MHP’li Yalçın’dan Özel’e tehdit
15:19 CHP'li belediyeyi protestoda biber gazlı müdahale
14:42 Colemêrg’e akın var, Depin’de kontrol noktasında kuyruk oluştu
14:30 Colemêrg'de iki koldan miting alanına yürüyüş
14:29 Emekçiler 'tasarruf paketi'nin iptalini istedi
14:14 Tecavüz failleri ile mağdur aynı hastanede çalıştırılıyor
13:54 Îdir ve Riha’da Kurban Bayramı öncesi ekmeğe zam
13:48 Tarım Orkam-Sen'den 2 günlük bayram izni protestosu
13:28 6 kadın gazeteci hakkında ceza talebi
13:26 Erkek şiddeti: 1 kadın ve 1 çocuk katledildi
13:10 Hukuk örgütlerinden Ankara Barosu'na İmralı dilekçesi
13:03 Eğitim Sen raporu: Sorgulamayan, itiraz etmeyen nesil yaratılmak isteniyor
12:34 İzBB çalışanları barikatı yıktı
12:23 Yılın ilk 5 ayında 738 işçi yaşamını yitirdi
12:14 Özel'den 'ittifak' açıklaması
12:01 Hewlêr’de rafineride çıkan yangın söndürülemiyor
11:50 Tepki çeken 'etki ajanlığı' yargı paketinde yer almayacak
11:45 Belediyenin su hizmetine 'tasarruf' engeli
11:35 Abdullah Öcalan ile görüşmek için başvuru
11:34 Amed'in 'Stratejik Planı' halka soruluyor
10:51 Kayyıma karşı yola çıkanlar Colemêrg'e vardı
10:45 Gazeteci Müftüoğlu’na ceza talebi
10:45 ATK’den beklenen rapor gelmedi, duruşma yine ertelendi
10:37 İmralı'daki tutsağın kardeşi gözaltına alındı
10:27 Tutsak Bataray’ın ‘sakıncalı’ şiirleri kitaplaştırıldı
10:19 Türkiye işçiler için en kötü 10 ülke arasında
10:04 16 ilde 58 gözaltı