Karadeniz'de konuşulan diller yok oluyor

img
İZMİR - Tekçi politikalar nedeniyle Karadeniz’de konuşulan diller yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Pontus Rumlarından Sümeyye Yıldızlı ve Hemşinli Mahir Özkan, anadillerinin resmi ya da eğitim dili olması gerektiğini vurguladı.  
 
Anadolu ve Mezopotamya toprakları tarih boyuncu birçok medeniyete ev sahipliği yaptı. Ancak bu topraklara yayılan farklı dil ve kültürler, ulus devletlerin ortaya çıkmasıyla yok olmayla karşı kaşıya kaldı. Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü'nün (UNESCO) 21 Şubat Dünya Anadili Günü dolayısıyla 2009 yılında yayımladığı "Tehlike Altındaki Dünya Dilleri Atlası"na göre, Türkiye'de 15 dil yok olma tehlikesi altında. Bu dillerden bazıları da Karadeniz coğrafyasında bulunuyor. Verilere göre, Romeika, Hemşince ve Lazca “tehlike altındaki” diller arasında yer alıyor. Özellikle unutulmayla yüz yüze olan Romeika bugün sadece Trabzon ve Rize’nin 70 köyünde konuşuluyor.
 
Pontus Rumlarından Sümeyye Yıldızlı ve Gor Hemşin Kültür ve Dil Dergisi yazarlarından Mahir Özkan, anadilleri üzerindeki baskı ile buna karşı yapılması gerekenlere dair konuştu.  
 
‘ÖNCE NÜFUS TÜRKLEŞTİRİLDİ’
 
Trabzon’un Çaykaralı ilçesinden ve anadili Romeika olan Sümeyye Yıldızlı (Elis Patulanti), Romeika'nın Karadeniz Bölgesi’nde konuşulan bir dil olduğunu belirtti. Osmanlı döneminde yaygın olarak kullanılan dilin ulus devletin inşası sürecinde tek kimlik anlayışı nedeniyle erozyona uğradığını dile getiren Yıldızlı, "Hristiyan olan nüfusun önce Müslümanlaştırılması ardından çeşitli politikalarla Türkleştirilmesi ile erozyon başlıyor. Dil, asimilasyon politikaları ile Rum kimliği bağlamında ötekileştirilip,  Türk olmayan her unsurun düşman addedilmesiyle baskıya uğradı. İnsanlara makbul vatandaşlığın formülü Türklük olarak sunuldu. Elbette bu performansın altında Romeika gibi bir dil çelişki oluşturacaktı. 100 yıl öncesinde Trabzon’da basılan dergilerde Romeika edebi yazılar okuyabiliyorken, yüz yıllık bir sessizliğe gömüldü. Dağların tepelerine itildi, yaşam alanı kısıtlandı" diye belirtti. 
 
‘SORUMLUSU DEVLET’
 
Önce dağlara itilen insanların zamanla farklı kentlere göçe zorlandığını dile getiren Yıldızlı, köylerde kalanların ise Türkçe eğitim almak durumunda kaldığını söyledi. Dili konuşanların ya da çalışma yapanların komplo teorileriyle ötekileştirildiğini dile getiren Yıldızlı, “Dilin yaşama koşulları elinden alındı ve ‘ölmeye’ bırakıldı. Dilin doğal seyri içerisinde yok olduğu iddiaları asılsız olduğu gibi, ‘olan oldu artık ne yapalım’ yaklaşımı da son derece hatalı. İcrai veya ihmali bu dilin yok olmayla yüz yüze gelmesinin sorumlusu devlettir. Şimdilerde tersine göç planları gündeme geliyor” ifadelerini kullandı.
 
‘YAŞAM DİL İLE BAŞLAR’
 
Yıldızlı, şöyle devam etti: "Bu dil, anadilimiz. Binlerce yıldır varlığımızın bir parçası. Dilin ölmesi bizim ölümümüz demek. Neden var olmayalım ki? Dilin yaşatılmasının ilk koşulu elbette ki günlük yaşamda konuşulmasıdır. Baskı ve asimilasyondan vazgeçilmesi, bu dilin kamusal alana açılabilmesi gerekiyor. Kamusal alanda hizmet dillerinden biri haline getirilmesi ve bu dille yaşam alanlarının üretilmesi lazım. Anadilde eğitim zaten her insanın hakkı. Bunun birey ve toplumlar üzerinde yol açtığı psikolojik ve sosyolojik problemler defalarca birçok çalışmada ortaya konuldu.”
 
‘DİLLE KİMLİKLERDE YOK OLUYOR’
 
Gor Hemşin Kültür ve Dil Dergisi yazarlarından Mahir Özkan da, Hemşinlilerin 17'nci yüzyılda Müslümanlaşmasıyla dilde başlayan gerilemenin Cumhuriyet’in “tek dil, tek kimlik” politikasıyla da arttığını söyledi. Son 30 yılda yaşanan kentleşme ile birlikte Hemşincenin iyice unutulduğunu dile getiren Özkan, "Bir dilin yok olması en başta bir kimliğin yok olması anlamına geliyor. Dilini yitirmiş bir toplumun kimliğini bir kaç kuşak ötesine taşıması zordur. Bu duygu, düşüncenin yok olması anlamına geliyor. Bende dilimizin yok olma sürecinin yarattığı karmaşık duygular var. Bir yandan öfke duyuyorum. Çünkü böyle olmak zorunda olmadığını, başka türlüsünün mümkün olduğunu biliyorum. Varlığımızın başkalarının keyfine bağlı olmasına büyük öfke duyuyorum. Ancak diğer yandan dili yaşatma ve gelecek kuşaklara aktarma çabaları gurur ve onur hissettiriyor” ifadelerini kullandı.
 
DİLİ YAŞATMA ÖNERİLERİ 
 
Anadillerin yok olmasına karşı birçok önlemin alınabileceğini sözlerine ekleyen Özkan, şöyle dedi: “Sözlük hazırlanması, kitaplar yayınlamak, eğitim materyali hazırlamak, kurslar açmak gibi yöntemler uygulanabilir. Siyaseten atılması gereken adımlar ise ülkemizdeki tüm dillerin Türkçe ile birlikte eğitim dili olması, farklı kimliklerin anayasal statüye kavuşturulması ve Türkçe dışındaki dillerin, konuşulduğu bölgelerde resmi dil kabul edilmesi, kamu hizmetlerinin çok dilli yürütülmesinin sağlanması olarak sıralanabilir. Bize düşen görevler ise kültürel, yazınsal çalışmaları sürdürürken çocuklarımızı anadilleri ile yetiştirmek, aile içinde anadilimizi kullanmakta ısrar etmek ve yukarıda sözünü ettiğim talepleri siyasetin gündemine taşımak olmalı. Dünya çok dilli bir dünya. Anadillerimizin resmi dil ya da eğitim dili olması bizi birbirimizden uzaklaştırmaz. Tam tersine yaklaştırır. Eğitimin anadilde ve çok dilli olması mümkün ve çağın gereğidir. 21 Şubat vesilesiyle herkesi diline ve kimliğine sahip çıkmaya, dillerin hak eşitliğine dayalı bir demokrasi kurmak için mücadele etmeye davet ediyorum." 
 
MA / Tolga Güney

Diğer başlıklar

14:16 Kobanê Davası kararları protesto ediliyor | GÜNCELLENİYOR
14:13 Sêrt kayyımın tahsis ve devir işlemleri iptal edildi
14:06 Wan sokakları: Kararı mahkeme değil, iktidar verdi
13:56 Adalet Bakanı Tunç'tan Kobanê Davası açıklaması
13:55 Ege cezaevlerinde 1 yılda 934 hak ihlali
13:43 'Hakikatleri Araştırma Komisyonu kurulsun' talebi
13:34 30 yıllık tutsağın tahliyesi ikinci kez engellendi
13:29 Curnê Reş seçmenlerine mektup: 2 Haziran'da zafer halayına duralım
13:27 Mêrdîn 1’inci Kitap Festivali başladı
13:07 Hukukçular: Düzmece yargılamayla verilen cezaları tanımıyoruz | YENİLENDİ
12:00 İmralı için ailelerden görüşme başvurusu
11:52 Kobanê Davası dünya basınında
11:26 İfadeye çağrılan Akıl ve Çağlı gözaltına alındı
11:14 Erdoğan'ın affettiği Çetin Doğan tahliye edildi
11:06 DEM Parti 3 kentte Kobanê Davası kararlarını protesto edecek
11:05 TÜİK işsizlik rakamlarını açıkladı
11:00 2 kişiyi öldüren AKP’linin babasına Erdoğan affı!
10:47 Yüksekdağ'dan ilk mesaj: Kimsenin yüzü düşmesin, diz çöktüremediler
10:32 Kobanê Davası avukatı Aydın: Börü'nün ölümü algı için kullanıldı
10:06 Wan'da 21 kişi tutuklandı
09:51 Hukukçular: İktidar yargıyı suç aleti olarak kullandı
09:44 Müfredat tepkisi: Çocuklarımız AKP’nin şekillendirici hamuru değil!
09:26 Eren Keskin: Bu intikamcı bir karardır
09:11 Alıkonulan Ahmet'ten 206 gündür haber yok
09:10 Tutsaklar telefon ve aile görüşlerine çıkmıyor
09:08 Çocuk emeği üzerinden milyonlarca liralık ciro
09:06 Şüpheli şekilde ölü bulunan Koç’un babası: Kızım öldürüldü
09:04 Çakmak: İmralı’ya gitmek için yeni bir başvuru yapacağız
09:03 Barış Anneleri 'özgürlük' talebinde kararlı
09:00 17 MAYIS 2024 GÜNDEMİ
08:50 Kobanê Davası'nda hangi siyasetçiye kaç yıl ceza verildi?
08:07 Erdoğan'dan 28 Şubat hükümlülerine af
01:18 15 barodan Kobanê Davası açıklaması
01:10 Tuncel: Cezaevlerinde İmralı tecridine karşı verilen mücadeleyi anlamlandıralım
01:03 Amor ve Sjöstedt’den Kobanê Davası kararına tepki
16/05/2024
23:19 Tahliye edilen siyasetçi kadınlar: Mücadele sürecek
22:48 Êlih ve Wan’da Kürt Dili Bayramı etkinlikleri
22:33 Amed ve Adana’da yürüyüş
22:19 Bedlîs’te 6 kişi tutuklandı
21:40 Tahliye olan Kışanak: Barışa ihtiyacımız var
21:16 Korucu saldırısında 6 yurttaş yaralandı
21:00 Hüseyin Deniz Öykü Yarışması Ödülleri sahiplerini buldu
20:28 Kobanê Davası kararına karşı ortak mücadele çağrısı
19:46 Kobanê Davası kararına tepki yağdı
19:36 Avrupa Parlamentosu Sol Grubu: Türkiye’de IŞİD karşıtı protestolar suç sayılıyor
19:28 Emine Şenyaşar’ı takip eden basın ve danışmana polis engeli
19:09 Birçok kentte Kobanê Davası protestosu: Boyun eğmeyeceğiz
17:52 Peri’de seçim çalışmalarının startı verildi
17:43 Demokrasi mücadelesinde yaşamını yitirenler anıldı
17:27 Hatimoğulları: Cuntaya rahmet okutacak bir karar
Bakırhan: Cezaları tanımıyoruz
17:18 MUÇEP : ÇED raporları kopyala-yapıştır hazırlanıyor
17:04 TJA: Kobanê Davası kararını tanımıyoruz
16:55 Önder’den Kobanê kararı yorumu: AKP’nin ilerideki yargılanmasının ön iddianamesidir
16:49 Meclis'te Kobanê Davası protestosu
16:44 Ahmet Türk'ten ilk açıklama: Mücadele etmeye devam edeceğiz
16:26 DEM Parti Kobanê Davası ardından olağanüstü toplanıyor
16:08 DEM Parti’den Kobanê kararına ilk tepki: Kumpaslarınızı çökerteceğiz
16:02 Seçim çalışmaları 3 koldan sürüyor: Curnê Reş bizim
15:31 Karar duruşmasını takip eden siyasetçiler: Kobanê Devrimi mahkum edilmek isteniyor
15:16 Kobanê Davası'nda siyasetçilere ceza yağdı
15:01 Dêrsim'deki maden projelerine karşı 'ortak mücadele' çağrısı
14:49 BES: 'Kamuda tasarruf' paketiyle fatura halka kesildi
14:48 Eylemcinin listesinde adı bulunduğu iddia edilen gazeteciler ifade verdi
14:47 Wan’daki gözaltı ve tutuklamalara tepki: İntikam operasyonu
14:22 Yemek ücretleri ödenmeyen memurlardan yemekli protesto
14:14 Tehdit alan kadın şikayetine rağmen korunmadı
13:55 Kobanê Davası için çağrı: Ülkenin geleceği karanlıklara teslim edilmemelidir
13:36 30 yıllık tutsak Yavuz tahliye oldu
12:34 Cannes Film Festivali sinema emekçilerinin eylemiyle başladı
12:24 Tutsak kadınlar: Öcalan’ın özgürlük koşullarının sağlanması için duruşmaya katılmıyoruz
12:08 TFF kadın hakemi hamile olduğu için FIFA listesinden çıkardı
11:49 Kobanê Davası: Duruşmaya ara verildi
11:32 Asrın Hukuk Bürosu’ndan İmralı’ya gitmek için başvuru
11:30 İran'da 2 tutsak kadın açlık grevine başladı
11:19 Kobanê Davası'nda karar duruşması başladı
10:25 Bakırhan: Ders alınıp alınmadığını göreceğiz
Hatimoğulları: Bu dava Türkiye için bir yol ayrımıdır
09:44 Alıkonulan gazeteciden 205 gündür haber yok
09:42 4 ilde 68 gözaltı
09:41 Tutsaklar 'özgürlük' eyleminde
09:40 DAİŞ saldırısında 1 Irak askeri hayatını kaybetti
09:16 Sêrtli yurttaşlar: İnsan dilini konuşmadığı yerde yok olur
09:10 Kürtçeye 10 kontenjana tepki: Seçmeli değil, anadilde eğitim olmalı
09:06 Jîn Art’tan büyük konsere çağrı
09:06 Ekolojide antikapitalist bir mücadele: Polen Ekoloji Enstitüsü
09:05 'Mardin Bienali'ne alternatif oldular
09:02 Tetwan'da her hafta kültür ve sanat atölyesi düzenlenecek
09:02 Cezaevinde şüpheli ölüm: Oğlumun intihar ettiğine inanmıyorum
09:01 Mevsimlik işçilerin zorlu geçim mesaisi başladı
09:00 16 MAYIS 2024 GÜNDEMİ
08:58 Kobanê Davası'nda bugün karar bekleniyor
08:43 AYM kararına uymayan isim Yargıtay Başsavcılığına atandı
08:39 Meteoroloji’den sağanak yağış ve toz taşınımı uyarısı
07:52 Ayhan Bora Kaplan soruşturmasında 4 gözaltı daha
00:05 Sinn Féin milletvekili: Abdullah Öcalan serbest bırakılmalıdır
15/05/2024
23:18 İran’da 14 yıllık bir tutsak idam edildi
22:19 Enkazdaki elektrik kablosuna basan çocuk hayatını kaybetti
20:56 Wan ve Bedlîs’te 13 kişi tutuklandı
20:47 Kürt Dili Bayramı panelleri: Asimilasyona karşı Kürtçe konuş
20:28 Bakırhan: Kürtler asimilasyona karşı mücadeleyi sürdürecek
20:05 Kürt Dili Bayramı etkinliklerle kutlandı
19:32 İHD’den Soma açıklaması: Sorumlular hesap verene kadar mücadele sürecek
19:10 KHK eyleminde öğretmen atamalarında mülakata tepki
19:02 Curnê Reş’te seçim çalışmaları: Tekrar kazanacağız
18:54 BES Mêrdîn Şubesi: Tasarrufu zengin ettiklerinizden yapın
18:04 Emine Şenyaşar 104 gündür bakanlık önünde: İktidar bu sesi duymuyor
17:59 Gözaltılar protesto edildi: Birlikte mücadele edeceğiz
17:08 Ankara'da 4 polis gözaltına alındı
17:07 Bakan ile görüşmeleri engellenen Barış Anneleri: Adalet istiyoruz
17:05 DEM Parti Sêrt Gençlik Meclisi’nden motivasyon maçı
17:00 AKP’lilerden Kürtçe tahammülsüzlüğü
16:46 Slovakya Başbakanı Fico'ya saldırı
16:31 1 Mayıs gerekçesiyle tutuklanan 2 kişiye tahliye
16:28 Eğitim Sen'den ortak mücadele çağrısı
15:45 Kobanê Davası için çağrı: Sahip çıkmamak suçtur
15:42 TJA’dan Gök ve Dinç’in davasına ilişkin açıklama
15:35 İzmir'de gözaltında çıplak arama
15:31 Efrîn’deki ‘Türkleştirme politikası’ Fidan’a soruldu
15:24 Dêrsim Belediye Eşbaşkanı Konak ifade verdi
15:17 Kayyımı olduğu belediyeden kaymakamlık için ofis malzemesi aldı
15:10 ‘Kazanılmış haklarımızdan vazgeçmeyeceğiz’
14:40 Birçok kentte 'Kürtçe eğitim ve resmi dil olsun' talebi
14:38 DEM Parti heyeti Avusturya’da
14:34 Taksim yasağı hakkında suç duyurusu
14:08 Yeni Yaşam 6'ncı yılını kutluyor
13:58 Kadınlardan Begit'e: Utançla anılmak istemiyorsan istifa et
13:52 Sağlıkçılardan 'vergide adalet' talebi
13:50 Bayraklı Belediyesi işçilerinden eylem
13:38 İzmir'de 10 yılda 13 bin 547 hektar ormanlık alan yandı
13:36 Makbule Sevinç davasında karar bozuldu ceza 15 yıla indirildi
13:27 Erdoğan: Oyunu yazanı çok iyi biliyoruz
12:43 Süleymaniye’de köylülerden yol kapatma eylemi
12:24 Amed’de 15 Mayıs yürüyüşü: Kürtçenin çığlığını her yerde yükselteceğiz
12:13 İçişleri Bakanı’ndan dikkat çeken açıklama
11:58 Kürt Dil Platformu: Kürtçe resmi dil olsun
11:39 Tarihi Mısır Çarşı’sında yangın
11:38 Kavala’nın yeniden yargılama talebine ret
11:36 Dersim belediye eski eşbaşkanı Altun tahliye oldu
11:33 Yüksekdağ: Son sözü direnenler söyler
11:00 DEM Parti'den Kobanê Davası’na katılım çağrısı
10:43 Meclis Başkanlığı Kürtçeye dair talebi 'Anayasaya aykırı' buldu
10:41 Tekli hücrede tutulan Dal'ın dilekçelerine yanıt verilmiyor
10:24 Wan’da 8 kişi tutuklandı
10:13 İşkence ve sürgüne rağmen kimlik mücadelesinden vazgeçmedi
10:00 Asrın Hukuk Bürosu’ndan CPT’ye yeni başvuru
09:59 Barış Anneleri Abdullah Öcalan’dan haber almak istiyor
09:38 'Lêxe' şiarlı turnuvada son başvuru tarihi 21 Mayıs
09:32 ANKA-DER Kürt Dili Bayramı konseri düzenleyecek
09:31 Birçok kentte gözaltı
09:26 Gazeteci Ahmet'ten 204 gündür haber yok
09:25 Tutsakların ‘Abdullah Öcalan’a özgürlük’ eylemi sürüyor