Xoy ve Urmiye: Halk İran rejiminden çok çekti

img
HABER MERKEZİ - Dağların arasından kıvrılan yolu geride bırakıyor ve geniş bir ovada sonbaharın renklerine bürünmüş bağ, bahçe ve tarlaların arasında yaklaşık 500 bin nüfusa sahip Azeri ve Kürtlerin bir arada yaşadığı Xoy kentine oradan da Urmiye'ye gidiyorum.
 
Xoy-Razi Sınır Kapısı'ndan geçtikten sonra Xoy'a giden bir taksiye biniyorum. Takside ön koltukta oturan ve Van'da işyeri bulunan Tebrizli bir Azeri, ülkedeki karışıklıktan söz ediyor ve güvenlik açısından dikkat etmem gerektiği noktasında uyarıda bulunuyor. Daha önce iki defa İran'ı ziyaret ettiğimi söylediğimde, "Bu defa farklı. Çok dikkatli olmalısınız. Geçen günlerde ülkede bulunan turistlerin gözaltına alındığını duymamışsınızdır sanırım" diyor ve yolculuk boyunca hem İran'daki gelişmeleri hem de kendimi korumam için neler yapmam gerektiğini anlatıyor: "Kalabalık ortamlardan uzak durun. Fotoğraf makinanızı boynunuzda taşımayın. Özellikle devlet dairelerinin bulunduğu noktalardan uzak durun ve sakın fotoğraf ve video çekmeyin. Sivil polis sayısında ciddi artış var, o yüzden insanlarla fazla konuşmamaya özen gösterin, yabancı olduğunuzu anladıklarında başınıza neler gelebileceğini tahmin edemezsiniz. Özellikle akşamları dışarıda dolaşmayın."
 
'İNSANLAR MUTSUZ'
 
Bir taraftan uyarılarını dinliyorum diğer taraftan da halkın neyi talep ettiğini ve niçin iki aydır sokaklarda olduğunu tanıştığım ilk İranlıdan öğrenmek istiyorum. Ekonomik kriz, hayat pahalılığı, İran parasının kaybettiği değeri, artan baskıları, dünyada yıpranan İranlı imajını ve Gaşt-e İrşad'ın (Rehber Devriyeleri) kadınlara yönelik hakaretlerini anlatıyor ve ekliyor: "İnsanlar mutsuz. İnsanlar açlığı, yoksulluğu bir dereceye kadar bir kenara bırakabilirler ama söz konusu insanın onuru oldu mu ölümü pahasına bile olsa vazgeçemiyor. Nitekim bu eylemlerde tüm tarafları birleştiren nokta da bu oldu. Bir kadının (Jîna Emînî) güya İslami kurallara göre örtünmediği için darp edilmesi ve bunun sonucunda yaşamını yitirmesi bardağı taşıran damla oldu." Bana telefon numarasını veren Tebrizli vatandaş, ihtiyacım olması durumunda kendisini arayabileceğimi söylüyor ve bana şans diliyor.
 
 
DUVARLARDAKİ YAZILAMALAR HEMEN SİLİNİYOR!
 
Dağların arasından kıvrılan ve genişletme çalışmaları devam eden yolu geride bırakıyor ve geniş bir ovada sonbaharın renklerine bürünmüş bağ, bahçe ve tarlaların arasında yaklaşık 500 bin nüfusa sahip Xoy kentine giriyorum. Kürt ve Azeri halklarının birlikte yaşadığı bu kentin kalbinin attığı Darvazeh Sangi'nin yanı başındaki antik Xoy Çarşısı’nı ziyaret ediyorum. Pazar kalabalık ve hayat normal gibi görünüyor ama ayaküstü konuşmalarda, gündemin yavaş yavaş bütün kentlere yayılan eylemler olduğuna tanık oluyorum. Kenti dolaşırken siyah boyalarla duvarlara yazılmış ve daha sonra üzeri çizilmiş ya da henüz silinmeye fırsat bulunamamış birkaç "Jin Jiyan Azadî", "Zen, Zendegî, Azadî", "Jîna Emînî", "Merg ber Diktatör (Diktatöre Ölüm)" yazılaması dikkati çekiyor. İran'daki eylemler yaklaşık iki ayı geride bırakmasına rağmen Xoy kentinde ufak tefek bir kaç gösteri dışında eylem olmadığını öğreniyorum. 
 
 
Urmiye'ye giden taksilerin bulunduğu caddeye gelince bir fotoğraf çekmek istediğimde bir genç yanıma yaklaşarak, kentteki sessizlikten dem vururcasına "Bu ruhsuzların fotoğraflarını çekmekle zaman harcamayın" diyor. Salmas, Urmiye, havaalanı ve üniversiteyi gösteren tabelaların fotoğraflarını çektiğimi söylediğimde, "Onları çekmek, bu insanların fotoğrafını çekmekten daha kıymetli" diyor. Nedenini sormak istiyorum ama taksideyken yapılan uyarıları düşünüyor ve gülümsemekle yetiniyorum. 
 
HAYAT PAHALLILIĞI HEMEN GÖZE ÇARPIYOR
 
İran'da kentler arası yolculuklarda dilerseniz taksiyi tek başınıza kiralayabilirsiniz ya da zamanınız varsa dört yolcunun tamamlanmasını beklersiniz. Ben de iki yolcu bekleyen bir taksinin üçüncü yolcusu oluyorum ve dördüncü yolcu tamamlandığında hareket ediyoruz. Yaklaşık 130 kilometrelik yolculuk boyunca diğer üç yolcunun ailevi meseleleri dışında neredeyse başka bir mesele konuşulmuyor. Genç şoför Urmiye şehir merkezinde bizi indiriyor ve ben şehrin en kalabalık caddelerini arşınlıyorum. 
 
Velayeti Faqih Meydanı'na geliyorum. Tarihi Urmiye pazarının da bulunduğu ve Montezeri, Taleqani, 17 Şahrivar ve İmam caddelerinin kesiştiği bu nokta çok hareketli. Seyyar satıcılar, esnaf telaşla bir şeyler satmaya çalışıyor. Ancak halk düşen alım gücü ve hayat pahalılığı nedeniyle zorunlu ihtiyaçları olmadığı müddetçe elini cebine atamamaktan yakınıyor. Caddeleri dolaşırken başı açık öğrenciler ve kadınlar sadece benim dikkatimi çekmiyor. Dükkanlarının önünde oturan ya da ayaküstü sohbet eden kimi esnaf da gülümseyerek bu "cesur" öğrencileri ve kadınları izliyor. Tabi başını çevirip sinirli bakanlar da yok değil. 
 
 
'HALK YÖNETİCİLERDEN ÇOK ÇEKTİ'
 
Görüştüğüm bir devlet memuru, rejimin uygulamalarından şikayet ediyor ve ekliyor: "Yeraltı ve yer üstü kaynakları bakımından dünyanın sayılı zengin ülkeleri arasında yer alan ülkemizde halkın tamamı yoksulluktan kırılıyor. Ekonomik krizin yanı sıra Molla rejiminin hayatı yaşanılmaz kılan politikaları nedeniyle toplum bizar düşmüş durumda. Bakın hemen ileride Danişgede Caddesi var. Urmiye'nin zenginlerinin yaşadığı bölge. Urmiye gibi yaklaşık bir milyon nüfuslu bu kentin sadece bir caddesi durumu iyi olanlardan oluşuyor. Kentin geriye kalan neredeyse yüzde 95'i ise yoksul. Geniş bir ovaya sahip, bereketli toprakları olan, üzüm ve elma bağlarıyla etrafı sarılı bir şehir düşünün ki insanlar evlerine ekmek götürmekte zorlanıyor. Bu halk kafası hayatlarını dizayn etmekten başka bir işe çalışamayan yöneticilerden çok çekti ve hala çekiyor. Ve bunların bir an önce gitmesini istiyor." 
 
URMİYE'DE EYLEMLER NEDEN AZ?
 
Kendisi de Azeri olan ve Urmiye'de Azeri ile Kürtlerin bir arada yaşadığını, her iki halkın da birbirlerinin dilini bildiğini ve hoşgörü içerisinde yaşadığını söyleyen devlet memuruna son iki aydır süren eylemleri soruyorum. Batı Azerbaycan Eyaleti'nin yönetim merkezi olmasına ve birçok üniversitesi bulunmasına rağmen Kürdistan eyaletindeki kadar aktif eylemlerin gelişmediğine işaret eden memur, "Küçük çaplı birkaç eylem oldu. Ancak burası yönetim merkezi olduğu için silahlı ve silahsız rejim güçlerinin yoğun olduğu bir kent. Baskı çok fazla ve her meydanda, caddede sürekli devriye gezen polisler, motorlu ekipler var. Yine ev baskınlarıyla gözaltına alınanlar, tutuklananlar çok oluyor. Buna rağmen son günlerde özellikle akşamları sokağa çıkanların olduğunu biliyoruz, duyuyoruz" diyor.   
 
DÖVİZ DE TELEFON HATTI DA SORUN 
 
Caddeleri dolaşınca devlet memurunun dediği gibi uzun namlulu silahlarla motorize ekiplerinin ve polislerin caddelerdeki mevcudiyeti dikkatimi çekiyor. Tümen alabilmek için girdiğim dört döviz bürosundan da "Tümen yok" yanıtını alıyorum. Nedenini sorduğumda bir doların neredeyse 35 bin tümeni bulduğunu ve kurdaki değişim nedeniyle sarrafların satış yapmadığını öğreniyorum. Yanımdaki doları bozduramadan önceki gezilerimden kalan tümeni idareli kullanmak istiyorum ve bir telefon hattı satın almak için Post Bank'ın yolunu tutuyorum. İran'da telefon hatları resmi olan Post Banklarda satılıyor. Her biri farklı caddelerde bulunan dört Post Bank'tan da elim boş çıkıyorum. Telefon hattı almak istediğimi söylediğimde kimliğimi isteyen görevlilere pasaportumu uzatıyorum. Pasaportu gördükleri gibi "Hat bitti" ya da "Hat veremiyoruz" yanıtını alıyorum. Nedenini sorduğumda da herhangi bir yanıt alamıyorum. 
 
Seyahatimin üçüncü günü kaldığım otelin lobisinden bir çalışanın refakatinde son bir defa telefon hattı almak için şansımı zorluyorum. Gittiğim Post Bank'ta otel görevlisi tanındığı için ret yanıtını almadım. Görevli pasaportumu alıp işlemleri girdikten sonra bilgisayar ekranındaki bir uyarı üzerine işlemime devam edemediğini ve hat veremeyeceğini söyleyince, telefon hattı alma umudumu tamamen yitiriyorum. 
 
GÖZALTINA ALINANLAR URMİYE'YE GETİRİLİYOR
 
Oradan ayrılıp sokakları dolaşıyorum. Tıpkı Xoy'da olduğu gibi burada da duvarlarda benzer sloganlar yazılmış, görüşmek istediğim kaynaklarıma da ulaşamayınca soluğu kentin ve hatta İran'ın en büyük Doğal Tarih Müzesi'nde ardından da Urmiye Müzesi'nde alıyorum. 
 
Batı Azerbaycan Eyaleti'nin yönetim merkezi olduğu için Bokan, Mahabad, Salmas, Piranşar, Serdeşt gibi kentlerde gözaltına alınanların getirilip sorgulandığı Urmiye'deki gezimin ardından Rojhilat'taki eylemlerin önemli merkezlerinden biri olan ve şu ana kadar ondan fazla kişinin yaşamını yitirdiği Mahabad'a doğru yola çıkıyorum. 
 
Yazı Dizisi -1 Rojhilat ve İran'dayım...
 
 
Yarın: Mahabad'da halk geri adım atmıyor
 
MA / Abdurrahman Gök

Diğer başlıklar

12:56 Gazeteciler 'haber' verdi: Geçinemiyoruz
12:43 Emeklilere zam farkı ödemesi tarihi belli oldu
11:48 Merkez Bankası'nın dolar tahmini
11:31 Tiryaki: Iğdır Emniyet Müdürü AKP temsilcisi gibi davranıyor | YENİLENDİ
11:03 Kendini yaktığı iddia edilen tutuklu yaşamını yitirdi
11:00 CPT’den İmralı yanıtları
10:57 Savaş uçakları Metîna’yı bombaladı
10:04 Saldırılar ve KDP işbirliğine tepki: Birlikle karşı durulabilir
09:38 Agirî Dağı’nda kaybolan dağcıların cansız bedenine ulaşıldı
09:13 Ev işçilerinin talebi İLO sözleşmesinin imzalanması
09:05 Kızıl Kurdistan'a dair yeni bir telgraf: Kemalist yönetim endişeli!
09:03 Hilal Kar'ın faili 1 aydır yakalanmadı
09:02 Bakanlık talimatıyla tekli hücrede tutulan tutsağa baskı arttı
09:00 Peköz: Ankara’nın stratejisinde Hewlêr dahil Kürtlere yer yok
09:00 22 TEMMUZ 2024 GÜNDEMİ
08:56 Wan’da ev baskını
21/07/2024
23:36 Kuzey ve Doğu Suriye’de 480 tutuklu tahliye edildi
23:29 Minbic’ın 5 köyüne saldırı
22:31 Habur Çayı'na düşen 4 yaşındaki çocuk hayatını kaybetti
22:04 Hayvan hakları savunucularından muhalefete çağrı
21:05 ABD Başkanı Joe Biden adaylıktan çekildi
20:17 KDP'ye tepki: Ortadoğudaki sorunun çözümü de adresi de belli
20:09 Gabar’da hayatını kaybeden mühendisin kimliği açıklandı
20:05 Aydın'daki yangın kontrol altına alındı
19:31 Fotoğrafçı Murat Yazar’dan haber alındı: Serbest bırakıldı
19:20 Aydos Ormanı’ndaki yangın kontrol altına alındı
17:51 Bağcılar’da tecrit gündemli halk toplantısı
17:29 DEM Parti heyeti, Gabar Dağı’nda incelemede bulundu
16:51 Göle düşen otomobildeki 4 kişi yaşamını yitirdi
16:51 Gabar'da enkaz altında kalan mühendis yaşamını yitirdi
16:47 Bağcılar'da 'işgal ve ihanet' protestosu
16:20 Baro: Şirketler Şirnex doğasını rant kapısı haline getirdi
15:59 TOKİ inşaatında iş cinayeti
15:36 Bakırköy Cezaevi önünde 'Özgürlüğe ses ver' eylemi
15:12 İstanbul'daki Aydos Ormanı'nda yangın
14:07 İzmir'de bir kadın katledildi
13:45 Emniyet müdürü bankamatik çalışanlarının provokatif eyleminde
13:38 DEM Parti Sözcüsü Doğan: PYD ile de görüşün
13:19 Şırnak Valiliği: 2 işçi kurtarıldı, 1'i enkaz altında
12:55 DAİŞ yöneticisi Hebiba yakalandı
12:30 Tahribatın sürdüğü Gabar’da sondaj kulesi devrildi
12:14 Bayındır: Abdullah Öcalan’a özgürlük, Kurdistan'a statü
11:17 DEM Parti Amed İl Eşbaşkanları belli oldu
10:36 Bakırhan'dan KDP'ye: İşgale ortak olmayın
09:49 Jin derginin yeni sayısının konusu ırkçılık
09:40 Peyas'ta 'özel savaş' atölyesi
09:25 Amed'de mahkeme kararına rağmen sağlıkçılar kamerayla izleniyor
09:23 9 yıl geçti: Olay aydınlatılmadı, dosya Yargıtay’da bekletiliyor
09:21 Gazeteci Işık: KDP’nin işbirliği iktidarını sürdürme çabasıdır
09:16 DEDAŞ'ın kesintileri hasta çocuğu nefessiz bıraktı
09:12 Sosyalist partilerden saldırılara karşı 'ortak mücadele' çağrısı
09:10 Sırtında platin ve tek böbrekle yaşayan tutsağın durumu ağır
09:07 Yozgat Cezaevi ihlal raporunda yok yok!
09:04 Kiras-fîstan fiyatları dörde katlandı
09:00 21 TEMMUZ 2024 GÜNDEMİ
08:32 Adana'da deprem
00:25 Gençlik örgütleri Pîrsus için yasaklanan Taksim Meydanı’na çıktı
20/07/2024
23:55 33 düş yolcusu Avrupa'da anıldı
23:27 Gözaltına alınan gençler serbest bırakıldı
23:21 Özgür Özel’den Pîrsûs Katliamı paylaşımı
22:59 32 yılın aradan tahliye edilen Güneş’e kitlesel karşılama
22:09 Fotoğrafçı Murat Yazar’dan haber alınamıyor
21:40 İrade gaspına karşı nöbetler sürüyor: Kayyım zihniyetinden vazgeç
21:24 Gever’de Gülistan Doku Futbol Turnuvasının final maçı oynandı
20:32 'Öldürme' yasası protesto edildi
19:01 KDP’ye çağrı: İhanete son ver
18:52 Akbelen Ormanı için büyük buluşma
18:03 Pîrsûs'ta katledilenler İstanbul'da anıldı: Düşleri yarım kalmayacak
18:01 Wan’da iki ilçede sel
16:43 Sebahat Tuncel: Mücadele varsa zafer de vardır
15:51 Hastanedeki yemekten zehirlenen çalışan 3 gündür tedavi altında
15:36 Ağır hasta tutsağa hücre cezası verildi
15:08 Kuday ve Menteş’in tahliyesi istendi
14:57 Efrîn’de 9 kişi kaçırıldı
14:39 Mülteci teknesinde yangın: 40 ölü
14:09 Düş yolcuları anıldı: Mezarlarına karanfil ve oyuncak bırakıldı
14:04 Yolcu treni otomobile çarptı: 3 ölü
14:03 Kafe saldırısında bir kişi daha gözaltına alındı
13:29 Emniyet yetkilisi ‘gözaltında’ dedi, 32 yıldır haber yok
13:16 DEM Parti Merkez İlçe Eşbaşkanı tutuklandı
12:30 Kayıp yakınları 4 kentte adalet talep etti
12:25 Kadın Stratejik Planlama Çalıştayı: Yerel demokrasi kadınla başlar
12:00 Cezaevinde adli tutuklunun kendini yaktığı iddiası
11:58 Yaşamını yitiren 30 yıllık tutsak Yaşa Amed’de defnedildi
11:43 Pirsûs’ta katledilenler anıldı: Düşleri yarım kalmayacak
11:30 Ekoloji örgütleri 28 Temmuz'da Şirnex'te olacak
11:23 Çin’de köprü çöktü: 11 ölü, 30 kayıp
11:09 Federe Kurdistan Bölgesi’nde 1 yarbay hayatını kaybetti
11:02 DEM Parti Kadın Meclisi'nden kampanya: Özgür ve eşit yaşamda ısrarcıyız
10:27 Şêladizêli imamdan KDP’ye tepki: Bölgemizin özgürlüğünü istiyoruz
10:14 Giresun'da sel ve heyelan
09:47 Kadınlardan KDP’ye tepki: İhanet çizgisinden dön
09:42 Dicle Üniversitesi’nde yemek zehirlenmesi: Personele rapor verilmedi
09:41 Özgürlük İçin Sanat İnisiyatifi: Savaş karşıtlarına birlikte mücadele çağrısı
09:40 ‘Amaç Kobanê’deki devrimi bu topraklarla buluşturmaktı’
09:32 CPT eski üyesi Restellini: İmralı yeniden ziyaret edilmeli
09:22 ‘Türkiye cesareti KDP’nin ihanet çizgisinden alıyor’
09:19 Şirnex’te sağlıkta kriz derinleşiyor: Ameliyatların sayısı düşürüldü
09:14 Gazeteci Topaloğlu’nun avukatı: Medya eliyle operasyon çekildi
09:11 Ağaçların kesildiği noktalara kalekollar inşa ediliyor
09:09 Aydınlar hemfikir: Kürt sorunu savaşla çözülmez
09:07 Kıbrıslı yazar Şah: Türkiye'nin işgalinin sonlandırılmasını istiyoruz
09:00 20 TEMMUZ 2024 GÜNDEMİ
19/07/2024
22:58 KNK'nin temasları sürüyor: KDP işgalin ortağı oldu
22:47 Yaşamını yitiren tutsağın cenazesi Amed’e getirildi
22:39 Akdeniz’de ortak mücadele vurgusu
22:23 Birca Belek yeni mezunlar verdi
22:12 KDP’ye birçok kentte tepki:Bimire xiyanet, bijî berxwedan
21:48 Bakırhan Tarım Mitingi'nde konuştu: Bunlar bizim ekmeğimizi çalanlardır
21:20 33 düş yolcusu için zincir oluşturuldu
20:47 Kadınlar 9’uncu yargı paketine karşı mücadeleyi büyütüyor
20:06 Semsûr’da kadın katliamı
19:23 DEM Parti'den Qoser'de miting: Toprağımızı savunacağız
17:47 Pirsûs Katliamı'nda hayatını kaybeden Günebakan anıldı
17:20 Ortodoks Kilisesi'nde görevli Aykurt yaşamını yitirdi
17:11 Demirtaş'a 2 yıl 6 ay hapis cezası
17:00 Bakırhan yangın bölgesinde: Bu DEDAŞ’ın katliamıdır
16:47 Irak’taki aşiretler saldırılara karşı parlamentoyu göreve çağırdı
16:46 Şenyaşar davası: Tanıkların dinlenilmesi talebine ret
16:40 Uçar: Bu savaşa geçit vermeyelim
16:06 Tez-Koop-İş: Enflasyonun asıl sorumlusu iktidardır
15:47 Eylemler 13’üncü haftasında: Tecride son verin
15:45 DEM Parti'den TÜİK hakkında suç duyurusu
15:26 Emniyet müdür yardımcısı evinde ölü bulundu
15:12 Kadınlara saldıran kişi bu sefer de hakaret etti
15:10 Polisin tehdit ettiği gazeteci Kaya'dan suç duyurusu
15:03 KDP Kerkük'te Kürt karşıtı cepheyle anlaştı
14:28 Êlih Belediyesi kültür programlarının startını verdi
14:19 Erbek’in cenazesi 4 yıl sonra ailesine verildi
14:19 10 vekilin fezlekeleri Meclis’te
14:18 Tutuklanan annelere çıplak arama ve ayakta sayım dayatması
13:59 DEM Parti'den emekli aylığı ve asgari ücret önergesi
13:48 Hastanede yemek boykotu: Sorumlular cezalandırılsın
13:34 Demirtaş: Faşist bir siyasetçi olsaydım yargı beni korurdu
13:25 Avukat Çiftçi'nin serbest bırakılması istendi | YENİLENDİ
13:19 ‘Kobay’ olarak kullanılan kişiden yetkililer hakkında suç duyurusu
13:03 Tuncel: Türkiye Kurdistan’ı ilhak ediyor, KDP ses çıkartmıyor
12:21 Komate'de orman kıyımı sürüyor
11:32 3'ü anne 9 kişinin tutukluluğuna itiraz: Dosyada delil yok
11:15 40 aydır haber alınamayan Abdullah Öcalan için yeni başvuru
10:50 DEM Parti: Rojava Devrimi'nin korumak hepimizin sorumluluğu
10:48 İşkence gören genç ve avukatları öldürülme tehdidi altında
10:25 Türkiye’den askeri sevkiyat ve bombalama
10:24 İzmir’deki orman yangını devam ediyor
10:22 Ameliyat sonrası hayatını kaybeden tutuklunun ailesi: İhmal var
10:00 İsrail’in başkenti Tel Aviv’e saldırı: 1 ölü, 4 yaralı
09:51 'Oğlumun katledildiği gün adalet onunla gömüldü'
09:50 DEDAŞ sayaç okumadan binlerce TL’lik fatura kesti
09:50 Açlık grevindeki Şengül’ün durumu ağırlaşıyor
09:46 Şêx Berzencî: İşgal saldırılarını kabul etmiyoruz