Çirokeke xweparastinê: Parastina cewherî xurt dike

  • jin
  • 10:00 1 Adar 2024
  • |
img
ÎZMİR - Sevda Unal, ji ber ku li dijî zilamê ew tacîz kirî û gef lê xwaribû parastina cewherî kir, tê darizandin. Unal destnîşan kir ku tekane rêya têkoşîna li dijî pergala mêrsalar a ku parastina cewherî wek “sûc” nîşan dide, têkoşîn û rêxistinbûn e.
 
Li welatên ku cûreyên tundiya li dijî jinê herî zêde tê jiyîn yek jî Tirkiye ye û parastina cewherî ya li dijî tundiya zilam tê kirin jî bi zanebûn wek “sûc” tê îlankirin. Ji ber ku jin xwedî li jiyanên xwe derdikevin, bi salan cezayên hefsê tên cezakirin. Herî dawî endama Piştevaniya Binevşî (Mor Dayanışma) Sevda Unal di sala 2018’an de ji ber li dijî zilamê ku wê tacîz kiribû parastina cewherî kiribû di 1’ê sibatê de hate girtin. Giliya der barê faîlê tacîzê ji Serdozgeriya Komarê ya Kocaeliyê re hatiye kirin jî bi biryara “neşopandinê” encam bû. 
 
Piştî îtîraza parêzaran Unal di 12’ê sibatê bi şertê kontrola edlî hate berdan. Unal derbarê sekna parastina cewherî ya dadgeriyê de pirsên me bersivandin. 
 
Me Sevda Unal ji ber parastina cewherî kir û hate girtin nas kir. Di serî de hûn dikarin hinekê behsa xwe bikin? 
 
Ez di 17’ê sibata 1997’an de li navçeya Salîhlî ya Manîsayê ji dayîk bûm. Dayika min Ayşe Gul di 16 saliya xwe de bi darê zorê hatibû zewicandin. Ez bi xwîşkên xwe Sahra û Naz re li bajêr mezin bûm. Wekî bi milyonan jinan, di serî de rastî tundiya bav pişre rastî tundiya zilamên din hatim. Dixwazim bêjin ku min ji ber vê tundiyê sê ameliyat derbas kirin, çar platîn û kelemçeyeke mekanîk xistin pişta min. Dema ku hûn wek zarok her roj rastiyê tundiyê tên xwezayî dibêjin ku ‘hevalên me her roj vê tundiyê najîn, ji ber wê ev ne normal e, divê ez xwe biparêzim.’ Di wî temenî de ewilî li hember tundiya bavê xwe sekinîm. Baş tê bîra min dema ku bavê me mir em piçekê rehet bûn û me got ‘em jê xelas bûn’. Ez wek 4 jin ji tundiya zilaman a ku dê di têkoşîna jiyanê de restî me were bêagahî bûm. Ji ber rewşa aborî di 14 saliya xwe de wek ‘karkereke zarok’ ketim nav tundiya kar. Wek zarok rastî tundiyên cuda, şert û mercên xebatê yên giran, neheqiyên cur bi cur hatim. Ser ve jî ji bo sê qirûşan bêyî ku ewlehiya canê xebitin.  
 
Ez di beşe Wênekêşî û Kameravaniyê ya Beşa Arkeolojiyê ya Zanîngeha Nehê Îlonê de xwendekar im. Di heman demê de endama Komeleya Jinan a Piştevaniya Binevşî me. Ev çar sal in ku di komeleyê de bi jinan re têm cem hev û di taxan de xebatan didim meşandin. Li aliyekê fluta li rex didim û dixwazim xwe di qada muzîkê de pêş bixim. Ji mûzîkê hez dikim, kêfa min gelek ji kedkarî û guhdarkirina muzîkê tê.
 
Piştî tacîza bi devkî û fîzîkî dema ku bi çêran û gefa tecawizê bi ser min de hat, xweparastin şansê min ê dawî bû. Ji berê jî sabikaya vî zilamî ya bi darê zorê girtina jinekê hebû. Di wê kêliyê de tişta ku hûn difikirin tenê hûn in û xelaskirina canê we ye. Ji ber wê divê xweparastin neyê cezakirin. 
 
Sedema xweparastina we ya bûye hinceta darizandina we çawa çêbû, wê rojê çi hate jiyîn? 
 
Bûyer di sala 2018’an de di betlaneya havînê de, dema ez ji bo dîtina hevalên xwe çûme Îzmîtê hate jiyîn. Dema ku nîvê şevê me xwest em biçim malê, ewilî bi devkî, piştre jî bi fîzîkî ez rastî tacîzê hatim. Komeke zilaman a ji 7-8 kesan pêk dihat û li gorî min hişbirê kişandibûn me bi devkî tacîz kirin. Dema ku me qêr kir û alîkarî xwest, dîn bûn û bi gefa kuştinê bi ser min de hatin. Hevaleke min girtibûn û li erdê didan ber pêhnan. Wê kêliyê zilamê bi gefa kuştinê bi ser min de dihat û min ji çavên wî zanî ku di bin bandora hişbirê de ye, çêr kirin û gefa tecawizê li min xwar. Di wê kêliyê de girtina perçeke cama li cem min, û avêtina zilamê bi ser min de dihat, şansê min ê dawî bû. Îro jî ez şikirdar im ku ew perçeyê camê li wê derê bû. Piştre min zanî ku sabikaya vî zilamî ya ji ber darê zorê girtina jinekê jî hebû. Zilameke gir bû, wek çavtarî bi ser min de dihat. Perçeyê camê yê min bi ser zilamî de avêtibû çû çaveke wî de û bû sedema windakirina dîtina wî, li ser rûyê wî jî şopa birînê derket. Di wê kêliyê de tenê tişta ku tê hişê we xwe û canê xwe parastin e. Tam ji ber vê sedemê divê xweparastin neyê cezakirin.  
 
Giliya we ya derbarê zilamê ku vê xofê li we daye jiyîn bi ‘neşopandinê’ ve encam bû lê belê hûn ji ber parastina cewherî hatin cezakirin. Derbarê vê mijarê de de hûn dixwazin çi bibêjin? 
 
Derbarê tacîza ku rast hatime min gilî kir lê belê dewlata mêr derbarê giliya min de biryara ‘neşopandinê’ da. Îtîrazên me nehatin qebûlkirin û derbarê tacizkar de doz jî nehate vekirin. Li şûna wî ceza li min birîn û ez hatim girtin. Ji ber ameliyata dawî ya şaş hatibû kirin ez astengdar bûm û ev rewşa min di pêvajoya înfaza min de berçav nehate girtin. Di asta herî jor de ceza li min hate birîn û bi daxistinan ev ceza daket 5 sal û 7 meh û 15 rojan. Dadgeha Bilind jî vê yêkê erê kir. Parêzerê min berî ku teslîm bibim ji min re gotibû ku tu dê karibîm 2 sal û 8 mehên cezayê xwe di saziya xwe de temam bikim û ez bi qebûlkirina vê yekê ketin girtîgehê. Dozgerê dawî dosyeya min nirxand û bi vê yekê ez niha dikarin bersiva pirsên we didim. Lê belê dîsa jî divê ev yek neyê jibîrkirin ku, ez ne bi beraetê, bi şertê kontrola edlî hatim berdan. Hem biryar hem jî ragirtina min a 11 rojan bêhiqûqî ne. Bila dewleta zilam zanibe ku ez ê heya dawiyê şopdarê doza xwe bim. ‘Edaleta dereng tê ne edalet e’, sûcê min nîn e, sûcê me nîn e. Ez weke jineke parastina cewherî kiriye dixwazim vê yekê bi ser navê we hemûyan bêjim; dixwazim ku em zirarê bibînin. Dixwazim dema em rastî tundiyê, tecîzê, tecawizê tên bêdeng bibin. Dixwazin em bêjin ku ‘Zilam e, dike’. Lê belê divê bê zanîn ku zilam nikarin bikin, jin dê bêdeng nebin, dê neyên bêdengkirin. 
 
Dema em bingeha pirsgirêkê dinêrin dibînin ku sedem serweriya bîrdoziyên desthilatdar ên mêr in. Divê were dîtin ku heya pergala heyî ji holê ranebe, bi tenê cezayên pêşîlêrtina, tundiya zilam ji holê ranebe. 
 
Berî niha jî cezayên muebetê yên hefsê dan jinan neçar mene ku parastina xwe bikin. Herwiha ji ber van cezayan hinek terka welat kirin. Gelo ev helwesta dadgeriyê ji bo pêşîlêgirina parastina cewherî ye? Hûn çi difikirin? 
 
Jixwe wekî ‘dixwazin pêşî lê bigirin’ digirim dest. Dixwazim mijara ku min gava din vekiriye kûrtir bikim. Dadgerî bi temamî zilamtiyê xistiye navenda xwe û gelek mînakên darizandina wiha jî hene. Jin li malê, li cihê kar ji hêla kesên herî nêz û ji hêla kesên ku qet nas nakin ve rastî tundiyê tên û ji ber parastina cewherî kirine, di asta herî jor de ceza li wan hatin birîn. Li gorî min divê dadgerî her tundiya li dijî jinê tê kirin ceza bike. Dema em bingeha pirsgirêkê dinêrin, pirsgirêka sereke serweriya bîrdoziyên desthilatdar ên mêr in. Divê baş were dîtin ku heya pergala desthilatdar a mêr ranebe, bi cezakirinên pêşîlêgirtinê, tundiya li dijî jinê dê ji holê ranebe. Heya ku sedemên pirsgirêkan ji holê neyên rakirin, çareserkirina pirsgirêkên ji ber vê nêrîneke kêm e. Ev yek dîtina rastiya bingehîn asteng dike. Herwiha divê em bibînin ku di vê cîhanê de pergalên bingeha xwe ji kûrahiya dîrokê digirin, pergala kapîtalîzmê ya riziyayî û bingeheke xwe ya herî xurt ji jinan di malê de weke kedkareke bêpere dixebitîne de digire. Bi vî awayî çend kesên dewlemendiya xwe zêdetir kirin.
 
Parastina cewherî li dijî tundiyê rêbazeke girîng a têkoşînê ye û ev yek weke êrişa fizîkî tên destgirtin û ji civakê re weke ‘sûc’ tê nişandan. Em wek jineke ku parastina cewherî kiriye dixwazin ji we guhdar bikin; parastina cewherî çi ye, ji bo jinan çima di asta jiyanî de girîng e? 
 
Di Komeleya Jinan a Piştevaniya Binevşî ya ez endama wê me de, di qada parastina cewherî de pisporên “hunerên parastinê” dersan didin. Di kêliya êrişê de fikrên amûrên xwe parastinê, tên firehkirin, em ji bo bêbandorkirina êrişkaran hînî her cure teknîkan dibin. Bi ser navê ‘tundî û cureyên wê’ komxebatên parastina cewherî tên li dar xistin. Em bi rêhevalên xwe yên derûnînas re hevdîtinan pêk tînin. Wek derûnî ev yek têkoşeriya me xurt dike û em li dijî tundiyê, berteknîşandanê hîn dibin û ser mijarê bi hev re nîqaş dikin. Ne tirsnak e, şert e; wek zelalî zanîn û sepandin jiyanî ye. Hînbûna parastina cewherî hem me xurttir dike, hem jî me wekî xwedîhêz dide hîskirin. Em nizanin bê ka dê tundiya zilam çawa û li ku derê derbikeve pêşberî me. Dibe ku kesên herî nêzî me, dibe ku li kolanê keseke ku em qet nas nekin. Em nikarin bêjin tundî tenê li vê derê ye. Dibe ku li her derekê di her kêliyê de pêk were lê dema ku ew kêlî hat, parastina cewherî di asta jiyanî de girîng e. Xwezî em neçar nebin ku hîn bibin û ev yek di asta jiyanî de girîng nebe. Lê belê mixabin em di dorpêça tundiya nediyar de ne û nayê zanîn bê ka dê di ji kîşan alî de were. Ji bo rastî encamên vê tundiyê neyê, divê her jin xwe di vê mijarê de kûr bike. Tundî ne bi cureyekê ye û ne tenê fizîkî ye. Aborî, dijîtal, hestiyarî, cinsî cûreyên tundiyê hene. Gelek mînak hene ku dema em dixwînin êm ê bêjin ‘ma qey ev jî tundî bû’ hene. 
 
Em ne aîdê cihên wekî jina malê, dayika biçûkan, hevjîna yekê an jî keça kesekê ne ku bi vî awayî li cihekê werin hefskirin. Divê em bibin yek, bi hev re bin da ku karibin derbikevin pêşberî tundiyê. 
 
Em li dijî tariyê ronahiyê bi hev re mezin bikin
 
Li welat hezaran jin hene ku bi tundiyê re rû bi rû ne, gelo ji bo van jinan peyameke we ya derbarê mijara parastina cewherî de heye?
 
Weke jineke ku di temenên zaroktiyê de bi her cure tundiyê re rû bi rû maye, dikarin bêjim ku; em jin ne aîdê cihê ku dixwazin me hevf bikin in. Em ne aîdê cihên wekî jina malê, dayika biçûkan, hevjîna yekê an jî keça kesekê ne ku bi vî awayî li cihekê werin hefskirin. Divê em bibin yek, bi hev re bin da ku karibin derbikevin pêşberî tundiyê. Divê qebûlkirina van navan tenê li gorî daxwaza me be. Têkoşîna jiyana min bi ser vê yekê ye. Wekî ku ji çîroka min tê zanîn, ez dikarim derbarê bandora têkçûna fizîkî, rûhî bêjim ku derbaskirin, dermankirin, wekî ku em bêjin ‘derbas bû’ ne pêkan e. Ne pêkan e ku zirara dide we, bandora li ser kenên we ava dike neyê dîtin. Ne pêkan e ku nêrîna we ya jiyanê, derbarê mirovên derdora we de ne, ser jiyana we û aramiya we, ser nêrîna we ya heq û heheqiyê guherînê çêneke. Ez her tim dibêjim jinek dikare kesera di dilê jineke din de, ji çavên wê nas bike. Ji ber vê yekê ‘welatê jinekê jin e’. Divê wek jin em bibin yek, bi hev re bin da ku karibin bi hejmareke mezin derbikevin pêşberî tundiyê. Divê em bibin yek da ku ew hêza me ya hatiye çewisandin û hêza me ya ku dixwazin biçewisînin em dîsa dîsa gur bikin û vê hêzê bibînin. Da ku em karibin li dijî tundiya ji her alî û her awayî tê re, bi bedenên xwe ve bibin dîwar, em hêza xwe bi hev re bînin bîra xwe, li hemberî tariyê, ronahiyê bi hev re mezin bikin. Parastina cewherî maf e, nayê astengkirin, nayê darizandin. Ew ê biçin, em jin hebûn, hene, dê hebin.
 
 
SIBÊ: Di têkoşîna li dijî medyaya zilam de dengê jinan
 
MA / Semra Tûran

Sernavên din

19:24 Şenyaşarê tevî astengiya polîsan çalakiya xwe berdewam kir
19:22 YSK'ê îtîrazên ji bo 2 bajar, 11 navçe û 7 bajarokan red kir
18:09 Muhammed Orhan ê bûye remza berxwedana Wanê hate berdan
17:53 5 meh cezayê hefsê dan Leyla Guvenê
15:46 Li Amedê qezaya trafîkê: Mirî û birîndar hene!
15:32 Piştî hilbijartinê anketa nû: AKP li paş ket
15:04 Hamas: 33 hezar û 843 kes mirin
14:21 Banga 1’ê Gulanê: Em li dijî pergala bêedalet dakevin qadan
12:53 Hatîmogûllari: ‘Plana çokdanînê’ ya desthilatê têk çû
12:40 Danişîna doza 6 rojnamevanan hate taloqkirin
12:35 9'emîn Mîhrîcana Şanoyê ya Amedê dest pê dike
12:03 Dayika girtiyê çalakger: Daxwazên wan daxwazên me ne
11:41 Parêzeran ji bo Îmraliyê serî li dozgeriyê û girtîgehê dan
11:36 BÎSAM: Sînorê xizaniyê 57 hezar û 578 lîre ye
11:25 TEV-ÇAND: Hozan Sefkan bingeha eniya çand û hunerê ava kir
11:04 Li Stenbolê polîsan bi ser malan de girtin
11:02 Di Doza Kobanê de wê sibê rewşa girtinê ya girtiyan bê nirxandin
10:24 Di bihayê zêr de rekoreke nû
09:08 Celadet Elî Bedirxan wê li Stenbolê bê bibîranîn
09:07 Rojnameger Silêman Ehmed 175 roj in di destê îstîxbarata PDK’ê de ye
09:04 Girtiyên siyasî bi daxwaza azadiya Abdullah Ocalan di çalakiyê de ne
09:01 Li Hewselê kedeke zêde, heqdesteke kêm
09:00 Li Wêranşarê dê Çarşema Sor bê pîrozkirin
09:00 ROJEVE 16'Ê NÎSANA 2024'AN
08:42 Li Qilebanê qeza çêbû, 4 kesan jiyana xwe ji dest dan
08:31 DAIŞ’ê 100 pezên welatiyan dizîn
08:22 91 sazî û kesan ji bo Îmraliyê name ji CPT’yê re şand
15/04/2024
22:08 Li ber Konseya Ewropayê mîtînga ji bo Abdullah Ocalan: Em bêdengiyê qebûl nakin!
20:07 Li Şemzînanê leşkeran bi kuştinê gef li gel xwarın
17:17 DEDAŞ ji avahiyê vala re 34 hezar lîre qer derxist!
16:54 Her sê deriyên Wezareta Dadê jî ji Emîne Şenyaşarê re girtî ne
16:54 TJA: Em ê parastina xwe ya cewherî pêş bixin
16:47 BES-AR: Sînorê xizaniyê gihişt 66 hezarî
16:29 Giliyê êrişa li dijî gora Medet Serhat kirin
15:57 Tirkiye gundekî Minbicê bembebaran dike
15:34 Li Şirnexê zêrevanekî taxê welatiyekî birîndar kir
15:16 Dozgerê Dadgeha Bilind xwest daxwazên dosyeya Denîz Poyrazê werin redkirin
14:33 DEM Partiyê parêzer Akalin bi bîr anî
14:14 Pirtûka akoran a berhemên hilbijartî yên ji 13 salên dawî yên muzîka kurdî derket
13:57 Qeyûmê Sêrtê li pey xwe 456 milyon lîre qer hişt
13:34 Temellî ji partiyên Meclisê re got: Dema dersê jê girtinê ye
12:47 ‘Dîwana Wezîran a Şer’ a Îsraîlê îro dicive
12:46 ‘Têkoşîna me ya mezin dibe dê tecrîdê rake’
12:01 DÎB’ê ji bo Doza Kobanê bang kir: Li dijî bêhiqûqiyê helwestê bigirin
12:00 Îranê, 2 kolberên kurd qetil kirin
11:48 Têkildarî qedexeya bazirganiya di navbera Tirkiyeyê û Îsraîlê, teklîfa qanûnê hate dayîn
11:28 Bankaya Navendî bi rêjeyekî mezin zirar kir
10:57 Di salekê de ji sedî 113 zem li benzînê hatekirin
10:46 Li Panosê tundiya zilam: Jinek hate qetilkirin, jinek jî bi giranî birîndar bû
10:34 Rêjeya bêkariyê ya TUÎK’ê ya meha sibatê: Ji sedî 8,7
10:24 Grama zêr ji 2 hezar û 455 lîreyan derbas bû
10:23 Çalakiya Nobeta Edaletê wê veguhêzin qonaxeke cuda
09:56 Tirkiye gundên Biradostê bombebaran kir
09:54 Girtiyê di çalakiyê de: Dengê me ji herkesê re ragihînin
09:47 Geliyê Botanê bi rengên biharê xemilî
09:06 Rojnameger Silêman Ehmed 174 roj in di destê îstîxbarata PDK’ê de ye
09:02 Girtiyên siyasî bi daxwaza azadiya Abdullah Ocalan 141 roj in di çalakiyê de ne
09:02 Gelê Sêrtê ji şaredariyê xizmetên çawa divê?
09:00 Li dijî bêhiqûqiya li girtîgehan banga têkoşîna li kolanan
09:00 ROJEVA 15'Ê NÎSANA 2024'AN
08:16 Xwebûn bi manşeta ‘Dê azadiya Ocalan bixwazin’ derket
14/04/2024
23:00 Têkildarî qezaya teleferîkê 5 kes hatin girtin
22:41 Li Mûşê zaroka ku kete çem jiyana xwe ji dest da
21:37 Girtî Hatîce Yildiz a 75 salî ji ser hişê xwe çû
20:25 Tacîza çawişê pispor li Manîsayê hate şermezarkirin
19:54 Li Amedê keyfxweşiya serkeftinê
18:57 Zarokê ku kete çem rakirin nexweşxaneyê
18:47 Di êrişa SÎHA’yê ya Şarbajêr de ciwanek hate qetilkirin
17:55 Amedsporê Kastamonûspor têk bir û serkeftineke girîng bi dest xist
17:05 Daxwaza ji bo dubarekirina hilbijartina Gumuşhaneyê hate redkirin
16:48 Jina ku li dijî êrişê xwe parastî hate binçavkirin
16:30 Di 22 saliya xwe de kete hefsê di 52 saliya xwe de derket
15:42 Fîdan bi Wezîrê Karên Derve yê Îranê re hevdîtin kir
15:10 Firarê şerê di navbera malbatan de ku 9 kes miribûn 10 meh piştre hate girtin
14:53 Li Nisêbînê meşa li dijî tacîzê: Em ê li dijî tundiyê xweparastinê pêş bixin
14:00 Xizmên girtiyan: Dê Nobeta Edaletê bi şêweyên nû yên çalakiyan bidome
13:08 Kesên ji ber derbkirina faîle tacîzê çawişê pispor hatin binçavkirin hatin berdan
12:58 ÎSÎG: Di 3 mehan de 425 karkeran jiyana xwe ji dest dan
11:59 TJA’yê têkildarî kampanyayê daxuyanî da: Dê têkoşîna me bidome
11:37 Îsraîl: Îranê bi nêzî 290 moşek û ÎHA’yan êriş kir
11:27 Îran: Êrişên me biencam bûn, heke Îsraîl êrişê neke em êdî êriş nakin
10:34 Îsraîlê bang kir: Konseya Ewlehiyê ya NY’ê îro dicive
10:02 Tirkiyeyê du gundên Metînayê bombebaran kir
10:01 Îranê piştî êrişê got: Dibe ku bûyer hatibe girtin
09:56 Kovara Jînê bi manşeta ‘Têkoşîna yekbûyî ya jinan û Rêya Sêyemîn’ derket
09:27 Li Hewlêrê dengê teqînan
09:15 Girtiyên siyasî bi daxwaza azadiya Abdullah Ocalan 140 roj in di çalakiyê de ne
09:13 Aborînas Onder: Gelan guh nedan gotina 'ewlehiya neteweyî'
09:05 Rojnameger Silêman Ehmed 173 rojn in di destê îstîxbarata PDK’ê de ye
09:02 Polîs, dozger û dadgeh tev bûne parçeya çerxa 'îşkenceyê!'
09:00 ROJEVA 14’Ê NÎSANA 2024’AN
08:12 THY û Pegasusê seferên balafiran ên ji bo Îranê betal kirin
01:16 Îran dest bi êrişa Îsraîlê kir
00:47 Urdun sehaya xwe ya hewayê girt, li Îsraîlê dibistan hatin girtin
13/04/2024
23:50 Li dijî tecrîdê li Mannheîmê çalakî li Kopenhagê mitîng hat lidarxistin
23:24 Jinên Şengalî: Em pêngava xweparastinê dan destpêkirin
21:57 Kombûna Jinan a Zenûbiyayê têkildarî îşkenceyê daxuyanî da
21:37 Li Beyogluyê êrişa çekdarî: Kesekî jiyana xwe ji dest da
21:17 Rojnameger Dîlan Oynaş hate berdan
19:55 Evren Bariş Yavuz ê hatibû hedefgirtin hate girtin