Deriyê sînor heye, lê bazirganî tune ye

img
WAN - Serokê berê yê Odeya Hesabgir û Muşavîrên Malî yê Serbest Îbrahîm Şahîn diyar kir ku çendî li Wanê deriyên sînor hene jî di îxracatê de di rêzên dawî de ye û ev ji ber polîtîkayên dewletê ye. 
 
Wan, bi weziyeta xwe ya jeopolîtîk ew bajar e ku Rojhilata Dûr û Asyaya Navîn digihîne Ewropayê. Di navbera Wan û Îranê de deriyê Sînor ê li navçeya Seravê, deriyê sînor ê li navçeya Elbakê û Deriyê Sînor ê Gelîncîkê heye. Lê Deriyê Sînor ê Gelîncîkê ji sala 1900'î ve girtiye û Deriyê Sînor ê Kapikoyê jî ji ber kotaya ji aliyê Îran û Tirkiyeyê ve hatiye danîn bazirganî lê nayê kirin. 
 
Li Wanê ku nifûsa wê di ser milyon û 200 hezarî re ye û bajarê mezin e, rêjeya betalî û xizaniyê di biniya seranserê welêt de ye û di îxracatê de jî di rêzên dawî de ye. 
 
Serokê berê yê Odeya Hesabgir û Muşavîrên Malî yê Serbest (VAN SMMMO) Îbrahîm Şahîn, weziyeta erdnîgariyê ya bajêr û rewşa bajêr nirxand. 
 
BAJARÊ LI SÎNOR E, LÊ ÎXRACAT TUNE YE
 
Şahîn destnîşan kir ku Wan bi weziyeta xwe ya erdnîgarî li cihekî girîng e û bi dîroka xwe jî bajarekî qedîm e, lê belê îro ro vê mîsyona xwe ya girîng nikare bidomîne. Şahîn got: "Niha gava em di warê îxracatê de lê mêze dikin, Wan bajarekî li sînor e. Hem nêzî çend welatan e hem jî çend deriyên wê yên sînor hene. Lê dîsa jî em dibînin ku ew îxracat û îthalata tê xwestin pêk nayê. Jixwe îxracat di salên dawî de pir kêm bûye. Li gorî lêkolînên hatine kirin, Wan di îxracatê de di rêza 69'an de ye. Halbûkî 60 kîlometre wêdeyî bajêr deriyê sînor heye. Diviyabû ev hejmara bi awayekî din bûna. Lê mixabin bajar niha di warê îxracatê de ne di wê asta tê xwestin de ye. Gelek sedemên vê hene. Sedemên wê yên ji ber qanûnan hene. Mesela Deriyê Sînor ê Kapikoyê yê di navbera Wan-Îranê de ji bo bazirganiyê girtiye. Armanca vî deriyî bazirganiya sînor e, lê ji ber kotayên ku Îran û Tirkiyeyê ew danîn bazirganî nayê kirin. Sedemeke din jî li bajêr hilberîn kêm e. Teşwqên ku dewlet wan pêk tîne têr nakin. Hêza kar û xebatê heye, lê ji ber nebûna veberhênaniyê asta îxracat û îthalata bajêr kêm e. Li Wanê îxracat di warê çêke-bifiroşe' de ye. Yanî ber ji derve tê stendin û heman ber cardin bi qeyda îxracatê ber bi Îranê vê tê şandin." 
 
LI WANÊ NAYÊ
 
Şahîn destnîşan kir ku deriyê sînor ê Wan-Îranê ne di wê asta ku tê xwestin de ye û wiha pê de çû: "Îxracat pir kêm e. Ji bo sala 2023'yan di îxracatê de hedef wekî milyarek dolar hatiye diyarkirin, lê lê gava em li hejmarên berê mêze dikin wisa xuya dike ev hejmar ne pêkan e. Bajareke pir li paş hedefa diyarkirî maye. Ev jî li Wanê nayê. Ez wisa difikirim ku neheqî li Wanê tê kirin." 
 
JI SEDÎ 20'Ê KARGEHAN HATIYE GIRTIN
 
Şahîn da zanîn ku ji xeynê rewşa îxracatê, rewşa esnafên Wanê jî xirab e û wiha got: "Jixwe li Tirkiyeyê aloziyeke aborî heye. Li bajêr 22 hezar esnaf hene. Di salên dawî de nêzî 500 şîrket, kooperatîf û esnafên qeydkirî hatin girtin. Ev yên qeydkirî ne. Yên ne qeydkirî jî hene. Gava em wan jî hesab bikin, em dikarin bibêjin ku li Wanê ji sedî 20'ê kargehan hatine girtin. Ev bajar jixwe her tim deyndar e, û dê wisa bidome. Li gor çavdêriyên ku em her sal dikin, gelek mirov di bin deynên bankeyan de mane. Yanî Wan, bajarekî xizan e. Li bajarên xizan, bazirganî ne pêkan e. Fabrîkeyên berbiçav tune ne. Ên berê hatin vekirin jî hatin girtin. An jî wan veguherandine atolyeyan. Atolye jî qezencê li bazirganiya bajêr zêde nakin." 
 
WANÎ DEST JI BAJÊR BERDIDIN
 
Şahîn destnîşan kir ku ji ber ku li bajêr hilberîn tune ye, xizanî û betalî zêde ye di sala dawî de gelek eks koçî bajarine din kirine û wiha domand: "Mirov ji bo debara xwe ji bêgavî berê xwe didin bajarên rojavayê Tirkiyeyê. Her sal dibêjin 'Dê Wan bibe navenda cazîbeyê.' Ev tenê ji bo hilbijartinê ye. Ji bo bibe navenda cazîbeyê, divê şert û merc bên başkirin. Yanî divê li bajêr teşwîqên cidî bên kirin, binesaziya bajêr bê temamkirin. Ev tune ne, dê 'çawa bibe navenda cazîbeyê?' Dest ji navenda cazîbeyê berde, mirov dest ji bajêr berdidin berê xwe didin bajarine din. Di atmosfereke wiha de ne pêkan e mirov behsa navenda cazîbeyê bike. Wan bajarê mezin e, lê ev tenê sembol e. Em li bajarekî e li gor şaredariya mezin, ne li gor statuya bajarê mezin dijîn. Halbûkî li bajarên mezin veberhêniyeke mezin divê, teşwqîên cidî divên." 
 
SEDEM MESELEYA KURDÎ YE
 
Şahîn di dawiyê de destnîşan kir ku çareseriya van pirsgirêkan demokrasî ye û wiha dawî li axaftina xwe anî: "Helbet di bingeha meseleyan de meseleya kurdî heye. Li welatên modêrn û demokratîk pirsgirêk bi nîqaşan tên çareserkirin. Yanî demokrasî, hiqûq û mafên mirovan têgehên girîng in. Ger ev tune bin, di warê aborî de jî hûn ê bi ser nekevin. Aborî aranî û ewlehiyê divê. Yanî li nêvengeke ne ewle, pêşketina aboriyê ne pêkan e. Bi ewlehiyê re dê xizanî û betalî kêm bibe û aborî xurt bibe." 

Sernavên din

09:10 Rojnameger Silêman Ehmed 176 roj in di destê îstîxbarata PDK’ê de ye
09:08 Girtiyên siyasî bi daxwaza azadiya Abdullah Ocalan 143 roj in di çalakiyê de ne
09:06 Parêzer Kaya: Em ê ji bo Abdullah Ocalan serlêdanên nû bikin
09:04 Qeyûmên Mêrdînê 3 milyar û nîv TL deyn li dû xwe hiştin
09:02 Saziyên hiqûqê yên Rihayê: Bêhiqûqiya li girtîgehan pirsgirêka me hemûyan e
09:00 ROJEVA 17’Ê NÎSANA 2024’AN
08:56 Ketina Kato ji bo 15 rojan hate qedexekirin
16/04/2024
22:03 Ji jinan banga xweparastinê
19:24 Şenyaşarê tevî astengiya polîsan çalakiya xwe berdewam kir
19:22 YSK'ê îtîrazên ji bo 2 bajar, 11 navçe û 7 bajarokan red kir
18:09 Muhammed Orhan ê bûye remza berxwedana Wanê hate berdan
17:53 5 meh cezayê hefsê dan Leyla Guvenê
15:46 Li Amedê qezaya trafîkê: Mirî û birîndar hene!
15:32 Piştî hilbijartinê anketa nû: AKP li paş ket
15:04 Hamas: 33 hezar û 843 kes mirin
14:21 Banga 1’ê Gulanê: Em li dijî pergala bêedalet dakevin qadan
12:53 Hatîmogûllari: ‘Plana çokdanînê’ ya desthilatê têk çû
12:40 Danişîna doza 6 rojnamevanan hate taloqkirin
12:35 9'emîn Mîhrîcana Şanoyê ya Amedê dest pê dike
12:03 Dayika girtiyê çalakger: Daxwazên wan daxwazên me ne
11:41 Parêzeran ji bo Îmraliyê serî li dozgeriyê û girtîgehê dan
11:36 BÎSAM: Sînorê xizaniyê 57 hezar û 578 lîre ye
11:25 TEV-ÇAND: Hozan Sefkan bingeha eniya çand û hunerê ava kir
11:04 Li Stenbolê polîsan bi ser malan de girtin
11:02 Di Doza Kobanê de wê sibê rewşa girtinê ya girtiyan bê nirxandin
10:24 Di bihayê zêr de rekoreke nû
09:08 Celadet Elî Bedirxan wê li Stenbolê bê bibîranîn
09:07 Rojnameger Silêman Ehmed 175 roj in di destê îstîxbarata PDK’ê de ye
09:04 Girtiyên siyasî bi daxwaza azadiya Abdullah Ocalan di çalakiyê de ne
09:01 Li Hewselê kedeke zêde, heqdesteke kêm
09:00 Li Wêranşarê dê Çarşema Sor bê pîrozkirin
09:00 ROJEVE 16'Ê NÎSANA 2024'AN
08:42 Li Qilebanê qeza çêbû, 4 kesan jiyana xwe ji dest dan
08:31 DAIŞ’ê 100 pezên welatiyan dizîn
08:22 91 sazî û kesan ji bo Îmraliyê name ji CPT’yê re şand
15/04/2024
22:08 Li ber Konseya Ewropayê mîtînga ji bo Abdullah Ocalan: Em bêdengiyê qebûl nakin!
20:07 Li Şemzînanê leşkeran bi kuştinê gef li gel xwarın
17:17 DEDAŞ ji avahiyê vala re 34 hezar lîre qer derxist!
16:54 Her sê deriyên Wezareta Dadê jî ji Emîne Şenyaşarê re girtî ne
16:54 TJA: Em ê parastina xwe ya cewherî pêş bixin
16:47 BES-AR: Sînorê xizaniyê gihişt 66 hezarî
16:29 Giliyê êrişa li dijî gora Medet Serhat kirin
15:57 Tirkiye gundekî Minbicê bembebaran dike
15:34 Li Şirnexê zêrevanekî taxê welatiyekî birîndar kir
15:16 Dozgerê Dadgeha Bilind xwest daxwazên dosyeya Denîz Poyrazê werin redkirin
14:33 DEM Partiyê parêzer Akalin bi bîr anî
14:14 Pirtûka akoran a berhemên hilbijartî yên ji 13 salên dawî yên muzîka kurdî derket
13:57 Qeyûmê Sêrtê li pey xwe 456 milyon lîre qer hişt
13:34 Temellî ji partiyên Meclisê re got: Dema dersê jê girtinê ye
12:47 ‘Dîwana Wezîran a Şer’ a Îsraîlê îro dicive
12:46 ‘Têkoşîna me ya mezin dibe dê tecrîdê rake’
12:01 DÎB’ê ji bo Doza Kobanê bang kir: Li dijî bêhiqûqiyê helwestê bigirin
12:00 Îranê, 2 kolberên kurd qetil kirin
11:48 Têkildarî qedexeya bazirganiya di navbera Tirkiyeyê û Îsraîlê, teklîfa qanûnê hate dayîn
11:28 Bankaya Navendî bi rêjeyekî mezin zirar kir
10:57 Di salekê de ji sedî 113 zem li benzînê hatekirin
10:46 Li Panosê tundiya zilam: Jinek hate qetilkirin, jinek jî bi giranî birîndar bû
10:34 Rêjeya bêkariyê ya TUÎK’ê ya meha sibatê: Ji sedî 8,7
10:24 Grama zêr ji 2 hezar û 455 lîreyan derbas bû
10:23 Çalakiya Nobeta Edaletê wê veguhêzin qonaxeke cuda
09:56 Tirkiye gundên Biradostê bombebaran kir
09:54 Girtiyê di çalakiyê de: Dengê me ji herkesê re ragihînin
09:47 Geliyê Botanê bi rengên biharê xemilî
09:06 Rojnameger Silêman Ehmed 174 roj in di destê îstîxbarata PDK’ê de ye
09:02 Girtiyên siyasî bi daxwaza azadiya Abdullah Ocalan 141 roj in di çalakiyê de ne
09:02 Gelê Sêrtê ji şaredariyê xizmetên çawa divê?
09:00 Li dijî bêhiqûqiya li girtîgehan banga têkoşîna li kolanan
09:00 ROJEVA 15'Ê NÎSANA 2024'AN
08:16 Xwebûn bi manşeta ‘Dê azadiya Ocalan bixwazin’ derket
14/04/2024
23:00 Têkildarî qezaya teleferîkê 5 kes hatin girtin
22:41 Li Mûşê zaroka ku kete çem jiyana xwe ji dest da
21:37 Girtî Hatîce Yildiz a 75 salî ji ser hişê xwe çû
20:25 Tacîza çawişê pispor li Manîsayê hate şermezarkirin
19:54 Li Amedê keyfxweşiya serkeftinê
18:57 Zarokê ku kete çem rakirin nexweşxaneyê
18:47 Di êrişa SÎHA’yê ya Şarbajêr de ciwanek hate qetilkirin
17:55 Amedsporê Kastamonûspor têk bir û serkeftineke girîng bi dest xist
17:05 Daxwaza ji bo dubarekirina hilbijartina Gumuşhaneyê hate redkirin
16:48 Jina ku li dijî êrişê xwe parastî hate binçavkirin
16:30 Di 22 saliya xwe de kete hefsê di 52 saliya xwe de derket
15:42 Fîdan bi Wezîrê Karên Derve yê Îranê re hevdîtin kir
15:10 Firarê şerê di navbera malbatan de ku 9 kes miribûn 10 meh piştre hate girtin
14:53 Li Nisêbînê meşa li dijî tacîzê: Em ê li dijî tundiyê xweparastinê pêş bixin
14:00 Xizmên girtiyan: Dê Nobeta Edaletê bi şêweyên nû yên çalakiyan bidome
13:08 Kesên ji ber derbkirina faîle tacîzê çawişê pispor hatin binçavkirin hatin berdan
12:58 ÎSÎG: Di 3 mehan de 425 karkeran jiyana xwe ji dest dan
11:59 TJA’yê têkildarî kampanyayê daxuyanî da: Dê têkoşîna me bidome
11:37 Îsraîl: Îranê bi nêzî 290 moşek û ÎHA’yan êriş kir
11:27 Îran: Êrişên me biencam bûn, heke Îsraîl êrişê neke em êdî êriş nakin
10:34 Îsraîlê bang kir: Konseya Ewlehiyê ya NY’ê îro dicive
10:02 Tirkiyeyê du gundên Metînayê bombebaran kir
10:01 Îranê piştî êrişê got: Dibe ku bûyer hatibe girtin
09:56 Kovara Jînê bi manşeta ‘Têkoşîna yekbûyî ya jinan û Rêya Sêyemîn’ derket
09:27 Li Hewlêrê dengê teqînan
09:15 Girtiyên siyasî bi daxwaza azadiya Abdullah Ocalan 140 roj in di çalakiyê de ne
09:13 Aborînas Onder: Gelan guh nedan gotina 'ewlehiya neteweyî'
09:05 Rojnameger Silêman Ehmed 173 rojn in di destê îstîxbarata PDK’ê de ye
09:02 Polîs, dozger û dadgeh tev bûne parçeya çerxa 'îşkenceyê!'
09:00 ROJEVA 14’Ê NÎSANA 2024’AN
08:12 THY û Pegasusê seferên balafiran ên ji bo Îranê betal kirin